Özbekiston tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Özbekiston tumani — Farğona viloyatining janubi-ğarbiy qismidagi ma'muriy tuman, markazi — Yaypan şahri. ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentyabrda tuzilgan, maydoni 690 km². Rusça Vikipediyaga köra, u dastlab Kaganoviç tumani deb atalgan va 1957-yilda hozirgi nomini olgan. Tuman janub va ğarbda Tojikiston, janubi-şarqda Qirğiziston bilan çegaradoş.12
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, tuman 1938-yilda Farğona viloyati tarkibiga kirgan. 1943-yil 13-fevralda uning sakkizta qişloq kengaşi yangi tuzilgan Gorskiy tumaniga berilgan, 1959-yil dekabrda esa tugatilgan Gorskiy tumanining bir qismi qaytarib qöşilgan. ÖzME'ga köra, tuman 1962-yil 24-dekabrda tugatilgan va 1963-yil 17-aprelda qayta tiklangan.
Çegaralari va bölinişi
13Tuman şimolda Qöqon şahri va Furqat tumani, şimoli-ğarbda Beşariq, şarqda Uçköprik, janubi-şarqda Rişton tumanlari bilan qöşni. ÖzME 2005-yil holatida tumanda bitta şahar (Yaypan), bitta şaharça (Şörsuv) va 10 ta qişloq fuqarolari yiğini bölganini körsatadi. Rusça Vikipediya 2011-yilgi ma'lumotlarga tayanib, 29 şaharça va 11 qişloq fuqarolari yiğinini sanaydi.
Tabiati
13Hudud Turkiston tizmasining şimoliy etaklaridan Sirdaryo tomon pasayib boradi. Şimoliy qismi tekislik bölib, Şaytonköl massivi va Markaziy Farğona çölining davomini taşkil etadi. ÖzME'ga köra, yer ostida toğ mumi, gaz, neft, ohaktoş, tuz va keramzit xomaşyosi bor. Iqlim kontinental va quruq: yanvarda örtaça harorat −6…−10°, iyulda 28° atrofida, eng issiq kunlarda 42–45° ga yetadi. Yillik yoğin bor-yöği 130–140 mm. Hudud uçun ğarb va şimoli-ğarbdan esadigan kuçli Qöqon şamoli xos, uning tezligi sekundiga 25–30 m ga yetadi.
Tuman xöjaliklari va aholisi Söx daryosi hamda undan ajralgan soy va ariqlardan suv oladi; hududning örtasidan Katta Farğona kanali ötadi, Şörsuv suv ombori ham bor. Toğ etaklari va adirlarda qumli, oç böz tuproqlar tarqalgan, şuvoq, yantoq, yovvoyi piyoz ösadi, böri, tulki, tustovuq va söfitörğay uçraydi.
Aholisi
13ÖzME 2005-yilda tumanda 181,1 ming kişi yaşaganini qayd etadi. Aholining asosiy qismini özbeklar, qolganini tojik, tatar, rus va boşqa xalqlar vakillari taşkil etadi. Özbekça Vikipediyaga köra, 2024-yilda şahar aholisi 29,1 ming, qişloq aholisi 190 ming kişi bölgan; har kvadrat kilometrga 260 dan ortiq kişi töğri keladi.
Xöjaligi va ijtimoiy soha
13Tuman xöjaligining asosini paxtaçilik, ğallaçilik, çorvaçilik, pillaçilik va mevaçilik taşkil etadi; sabzavot, poliz ekinlari va uzum ham yetiştiriladi. ÖzME'ga köra, 6,7 ming gektar yerga ğöza, 5,4 ming gektarga don ekilgan, 5,6 ming gektar yer tokzor va mevazorlardan iborat. Şörsuv şaharçasida sopol quvurlar zavodi işlaydi. Tumanda 64 umumiy ta'lim maktabi, musiqa va sport maktablari, kasb-hunar kollejlari, ölkaşunoslik muzeyi faoliyat körsatadi. «Yaypan ovozi» tuman gazetasi çiqadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Özbekiston tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3585 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÖzbekiston tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3585
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3585
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Узбекистанский районru.wikipedia.org
- 2Özbekça Vikipediya: Özbekiston tumaniuz.wikipedia.org
- 3ÖzME, 10-jild, 90–91-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 90–91-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.