Qaniş Satboev

Qaniş Imantayuli Satboev (asl ismi Ğabdulgani; 1899–1964) — geolog olim, mineralogiya fanlari doktori, professor va akademik. U Qozoğiston SSR Fanlar akademiyasining taşkilotçisi va birinçi prezidenti bölgan.

Uzbek Vikipediyasiga köra, u 1899-yil 12-aprelda Pavlodar viloyatining Bayanaul tumanida Imantoy oilasida tuğilgan. Ingliz Vikipediyasida tuğilgan sana 11-aprel deb berilgan, rus Vikipediyasida esa 31-mart (eski uslubda; yangi uslubda 12-aprel) körsatilgan. Çaqaloqqa Ğabdul-Ğani deb ism qöyilgan; maktab jurnalida ismi Qaniş deb yozilgan. U Arğin qabilasi Qarjas bölimining Suyindiq uruğidan çiqqan. Rus Vikipediyasiga köra, otasi Imantay biy bölgan.

Qişloq mullasidan saboq olgaç, maktabda öqigan. 1911-yildan Pavlodardagi rus-qozoq maktabida tahsil olgan. 1914-yilda Semey öqituvçilar seminariyasiga kirgan; rus va ingliz Vikipediyalariga köra, seminariya davrida sil kasalligi zörayib, davolanişga töğri kelgan. Seminariya attestatini u 1918-yilda, ingliz va rus manbalariga köra, eksternat tartibida imtihon topşirib olgan. Oliy öquv yurtiga kiriş uçun matematika va çet tilidan imtihon topşiriş kerak bölgani sababli, Tomsk texnologiya institutiga tayyorlangan.

Ingliz va rus Vikipediyalariga köra, 1920-yilda Bayanaulda Qozkultprosvet raisi etib tayinlangan va xalq sudyasi bölgan. 1921-yil boşida geolog M. A. Usov bilan uçraşgan, u yigitda geologiyaga qiziqiş uyğotgan. Satboev Tomskdagi Sibir texnologiya institutiga öqişga kirgan, ammo 1922-yilda kasalligi sababli qişloqqa qaytib, uyda öqigan. Institutni 1926-yilda tamomlab, toğ muhandisi malakasini olgan. Rus va ingliz manbalariga köra, u qozoqlar orasidan çiqqan birinçi malakali toğ muhandisi-geolog bölgan.

1926-yildan «Atbasar rangli metallar tresti»ning geologiya bölimida işlagan. Ingliz va rus Vikipediyalariga köra, Jezqazğon hududida mis zaxiralari katta degan xulosaga kelgan, yangi kombinat, suv ombori va temir yöl qurişni taklif qilgan. 1932-yilda «Djezkazganskiy mednorudniy rayon i ego mineralnie resursi» kitobini naşr etgan. Takliflari trest va Geolkom rahbariyatida norozilik uyğotgan, ammo 1930-yilda Gosplan raisi Krjijanovskiy qabulida ularni asoslagan. Keyinçalik Jezqazğon koni öşa paytda taxmin qilingan zaxirasi böyiça dunyodagi eng yirik konlardan biri bölib çiqqan. 1940-yilga kelib Dosmurza suv ombori va Jezqazğon, Qaraganda hamda Balxaşni boğlaydigan temir yöl qurilgan. 1940-yilda Lenin ordeni bilan mukofotlangan.

1941-yilda Olmaotaga köçirilib, Geologiya fanlari instituti direktori va SSSR FA Qozoğiston filiali raisligiga tayinlangan. Uruş yillarida Jezdi marganets koni işga tuşirilişiga rahbarlik qilgan; rudnik 1942-yil 12-iyunda marganets bera boşlagan. 1942-yilda «Jezqazğon rayoni ruda konlari» monografiyasi uçun Stalin mukofotini olgan, şu yili geologiya-mineralogiya fanlari doktori darajasiga ega bölgan.

1944-yildan Qozoğiston Fanlar akademiyasini taşkil etiş ustida işlagan. 1946-yil 1-iyunda akademiyaning rasmiy oçilişi bölib, 3-iyunda Satboev uning birinçi prezidenti etib saylangan. Şu yili SSSR Fanlar akademiyasining a'zosi ham bölgan. 1950-yilda professor unvonini olgan.

U 1964-yil 31-yanvarda Moskvada vafot etgan; ingliz Vikipediyasiga köra, Olmaotada dafn etilgan. Uning nomi bilan Geologiya fanlari instituti, Satboev şahri, muzlik, «satbaevit» minerali, Olmaota va Ostonadagi köçalar atalgan. 2014-yilda Qozoğiston Milliy Texnika Universitetiga uning nomi berilgan, 2017-yilda u Satbayev University deb özgartirilgan.