Qunduz
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Qunduz (Kunduz) — Afğoniston şimolidagi şahar va Qunduz viloyatining markazi. U Baqtriyaning tarixiy Toxariston viloyatida, Qunduz daryosining Xonobod daryosiga quyilişi yaqinida joylaşgan.
Tarixi
13Şahar nomi forsça kohan dež birikmasidan kelib çiqqan va „eski/qadimiy qal'a“ degan ma'noni bildiradi. Qunduz qadimgi Drapsaka şahri örnida joylaşgan deb taxmin qilinadi; rus tilidagi Vikipediyada esa Drapsakani Andarab yaqiniga joylaştiruvçi boşqa versiya ham keltiriladi. Eramizning 3-asrida u buddaviylikni örganişning yirik markazi bölgan. Şahar ilgari Aornos, keyinroq Valvalij yoki Varvaliz deb atalgan; Temuriylar davrida Köhandiz nomi qöllanila boşlagan.
18–19-asrlarda Qunduz özbeklarning Qunduz xonligi poytaxti bölgan. Xonlik Murodbek (1815—1842) davrida Balxdan Pomir toğlarigaça çözilgan. Murodbek Döstmuhammadxon tomonidan mağlub etilgaç, xonlik tanazzulga yuz tutdi va 1859-yilda Afğoniston tomonidan böysundirildi. 20-asr boşlarida Şerxon Naşir boşqaruvida Qunduz Afğonistonning eng boy viloyatlaridan biriga aylandi; bu asosan Spinzar Cotton kompaniyasi bilan boğliq edi.
Qunduz 1997-yilda Tolibon tomonidan bosib olingan, 2001-yil 26-noyabrda Şimoliy ittifoq kuçlari qayta egallagan. 2015-yil 28-sentabrda Tolibon şaharni egalladi, afğon kuçlari 15 kun içida uni qaytarib oldi. 2021-yil 8-avgustda Tolibon şaharni qayta qölga kiritdi. 2021-yil 8-oktabrda Guzari Sayidobod masjidida sodir etilgan portlaşda 50 dan ortiq odam halok böldi (rus tilidagi Vikipediyada taxminan 100 nafar deyiladi).
Geografiyasi
13Qunduz Kobulni Tojikiston bilan, Mozori-Şarifni Toliqon va Fayzobod bilan boğlaydigan yöl böyida joylaşgan. Dengiz sathidan balandligi 351 m. Şahar 8 tumanga (nohiya) bölingan, umumiy maydoni 11 206 ga. Yerlarning 65,8 foizi qişloq xöjaligiga ajratilgan. Iqlimi sovuq çala çöl (Köppen: BSk), yozi issiq, qişi salqin; yoğingarçilik asosan yanvardan aprelgaça yoğadi.
Aholisi
13Aholi soni haqida manbalar farq qiladi: özbekça Vikipediyada 2015-yil holatiga köra taxminan 268 893 nafar, inglizça Vikipediyada 2025-yil sentabrga taxminan 413 996 nafar deyiladi. Etnik tarkib haqida ham ma'lumotlar turliça: özbekça va inglizça manbalarda puştunlar eng katta guruh sifatida körsatilgan, rusça Vikipediyada asosiy qismni tojiklar va turkmanlar taşkil etadi, deyiladi. Şuningdek özbeklar, arablar va boşqalar yaşaydi. Qunduz arablari fors va puştu tillarida gaplaşadi, ammo kuçli arab öziga xosligini da'vo qiladi.
Iqtisodiyoti
13Şahar iqtisodiyotida qişloq xöjaligi ustun. Paxta, şoli, buğdoy, makkajöxori va qovun yetiştiriladi; Qunduz tarvuzi/qovuni bilan maşhur. Inglizça Vikipediyaga köra, iqtisodiyot qişloq xöjaligi, savdo, transport va turizmga tayanadi; şaharda içki aeroport va kiçik sanoat parki bor.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Qunduz universiteti joylaşgan. Eng ommabop sport turlari kriket, futbol, futzal, voleybol va buzkaşi; stadionlari orasida Qunduz kriket maydoni bor. Maşhur şaxslar orasida Şerxon Naşir, Gulbudin Hikmatyor, Javed Ahmadiy va qöşiqçi Farhod Daryo tilga olinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qunduz // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/924 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQunduz. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/924
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/924
Raqamlarda
Aholi soni · 1-yanvar 2020
357 ming kişi
+569,5 %1979-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q108155wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q1993323wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.