Samad Vurğun

Samad Vurğun (taxallusi; asl ismi Samad Yusuf öğli Vekilov; 1906-yil 12-may, Yuxari Salaxli qişloği — 1956-yil 27-may, Boku) — ozarbayjon şoiri, dramaturgi va jamoat arbobi. ÖzME'ga köra, u Ozarbayjon xalq şoiri (1955), Ozarbayjonda xizmat körsatgan san'at arbobi (1943) va Ozarbayjon Fanlar akademiyasining akademigi (1945) bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Vurğun» taxallusi «oşiq», «maftun» degan ma'noni anglatadi va şoirning xalqiga, vataniga, insonga va tabiatga muhabbatini ifodalaydi.12

Samad Vekilov Ozarbayjonning Qozoq uyezdiga qaraşli Yuxari Salaxli qişloğida tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, olti yoşida onasidan ayrilib, otasi va buvisi qölida ulğaygan. 1918-yilda oila Qozoq şahriga köçgan va u akasi bilan birga u yerdagi öqituvçilar seminariyasiga kirgan. Keyinçalik Qozoq, Ganja va Quba qişloq maktablarida adabiyotdan dars bergan, 1929–1930-yillarda Moskva universitetida öqib, söng Ozarbayjon pedagogika institutida tahsilni davom ettirgan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1945-yilda Ozarbayjon Fanlar akademiyasi taşkil topganda u uning birinçi haqiqiy a'zolari qatoriga saylangan, 1946–1956-yillarda SSSR Oliy Kengaşi deputati bölgan. Şoir 1956-yilda Bokuda vafot etgan va Faxriy xiyobonga dafn qilingan. Rusça Vikipediya xalq şoiri unvoni 1956-yilda berilganini aytadi, ÖzME esa 1955-yilni körsatadi.

ÖzME'ga köra, Samad Vurğunning adabiy faoliyati 1924-yilda boşlangan; Rusça Vikipediya ilk şe'ri 1925-yilda Tiflisdagi «Yeni fikir» gazetasida bosilganini qayd etadi. Uning birinçi kitobi — «Şoirning qasami» 1930-yilda çiqqan, 1932-yilda «Fonar» töplami naşr etilgan. 1930-yillarda yozilgan «26» (1935), «Basti» (1937), «Toliston» (1938) va «Muğan» (1940) dostonlarida öşa davrdagi mehnat va kuraş ruhi aks etgan.

Dramaturgiyasi

Şoirning şe'riy dramalari orasida «Voqif» (1937) alohida örin tutadi: unda 18-asrda yaşagan ozarbayjon şoiri Voqifning oğir taqdiri va ijodi tasvirlangan. «Farhod va Şirin» (1941) dramasi Nizomiyning «Xusrav va Şirin» dostoni asosida yaratilgan. ÖzME'ga köra, u «Xanlar» (1939) şe'riy dramasini ham yozgan; Rusça Vikipediyaga köra, bu asar inqilobçi Xanlar Safaraliyev hayotiga bağişlangan.

Keyingi asarlari

1940-yillar va undan keyin u «Ona sözi» (1941), «Negr sözlaydi» (1948), «Oygun» (1951) dostonlarini va «Yondirilgan kitoblar» (1947) şe'riy turkumini yaratgan. Rusça Vikipediyaga köra, Ikkinçi jahon uruşi yillarida u 60 dan ortiq şe'r va bir neça doston yozgan, jumladan «Boku dostoni» (1944). Uning «Onaning nasihati» şe'ri 1943-yilda AQŞdagi uruşga qarşi asarlar tanlovida jahon şe'riyatining eng yaxşi namunalari qatoriga kiritilgan.

ÖzME'ga köra, Samad Vurğun ijodining asosiy ğoyalari insonparvarlik va vatanparvarlikdir; u ozarbayjon şe'riyatida zamonaviy til va uslubning şakllanişiga katta hissa qöşgan.

Samad Vurğun Nizomiy Ganjaviy, Alişer Navoiy, Ş. Rustaveli, A. S. Puşkin, T. Şevçenko va M. Gorkiy asarlarini ozarbayjon tiliga ögirgan. Uning bir qança şe'r va dostonlari özbek tilida ham naşr etilgan; ÖzME 1958-yilda Toşkentda çiqqan «Tanlangan asarlar»ini qayd etadi. Rusça Vikipediyaga köra, u Ozarbayjon SSR madhiyasi mualliflaridan biri bölgan.