Şukur Xolmirzayev

Şukur Xolmirzayev (1940-yil 24-mart, Boysun tumani — 2005-yil, Toşkent) — özbek yozuvçisi va jurnalisti, ayniqsa hikoya ustasi sifatida tanilgan adib. 1991-yilda «Özbekiston xalq yozuvçisi» unvoni berilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Boysun tumanidagi Şahidlar qişloğida tuğilgan.12

ÖzME'ga köra, Xolmirzayev 1963-yilda Toşkent universitetining jurnalistika fakultetini bitirgan. Keyingi yillarda «Yoş gvardiya» naşriyotida muharrir (1963–1967), Muqimiy nomidagi musiqali drama teatrida adabiy xodim (1967–1969) bölib işlagan, söngra «Guliston» (1969–1975) va «Şarq yulduzi» (1978–1980) jurnallarida adabiy xodim va bölim mudiri lavozimlarida faoliyat yuritgan. Rusça Vikipediyaga köra, yozuvçi 2005-yilda vafot etgan va Toşkentdagi Çiğatoy qabristoniga dafn qilingan. Özbekça Vikipediyada uning vafotidan söng 2021-yilda «Fidokorona xizmatlari uçun» ordeni bilan taqdirlangani qayd etilgan.

Adibning ilk hikoya va oçerklari 1958-yildan bosila boşlagan. ÖzME uning ilk davrda hikoya bilan birga qissa janrida ham samarali ijod qilganini ta'kidlaydi: «Oq otli» (1962), «Tölqinlar» (1963) va «Ön sakkizga kirmagan kim bor?» (1965) qissalari 1960-yillar özbek nasrining yaxşi namunalari sifatida baholangan. Rusça Vikipediyaga köra, «Oq otli» uzoq vaqt yozuvçining «taşrif qoğozi» bölib qolgan.

Hikoyalari «Olis yulduzlar ostida» (1971), «Hayot abadiy» (1974), «Oğir toş köçsa...» (1980), «Yöllar, yöldoşlar» (1984), «Bodom qişda gulladi» (1986), «Toğlarga qor tuşdi» (1987) kabi töplamlarga kirgan. ÖzME'ga köra, dastlabki asarlarida talabalik yillarining romantikasi ustun bölsa, keyinçalik adibning ona yurti — Boysun va uning turfa tabiatli odamlari ijodining boş mavzusiga aylangan. Bu bilan romantik ruh örnini realistik tasvir egallagan; tanqidçilar Xolmirzayev özbek adabiyotiga «şafqatsiz realizm» unsurlarini olib kirganini qayd etadi.

Yozuvçi «Sönggi bekat» (1976), «Qil köprik» (1984), «Yölovçi» (1987), «Olaböji» (1992) va «Dinozavr» (1996) romanlarini yaratgan. ÖzME'ga köra, «Sönggi bekat», «Yölovçi» va «Olaböji»da sovet jamiyatining 1970–1980-yillarda içdan yemirila boşlagani körsatilgan. «Dinozavr»ning markazida esa sovet davlatining adolatli ekaniga çin dildan işongan odamning ruhiy ziddiyatlari turadi.

ÖzME ta'kidlaşiça, Xolmirzayev uzoq vaqt «bosmaçilik» deb atalgan tarixiy davrni badiiy jihatdan örgangan ilk yozuvçilardan biridir. Bu mavzu «Qil köprik» romani va «Qora kamar» pyesasida yoritilgan. Abror Hidoyatov nomidagi Yoşlar teatrida sahnalaştirilgan «Qora kamar» spektakli tomoşabinlarning ötmişga yangiça qaraşida muhim rol öynagan. Sovet davridagi özbek ayollari taqdiriga bağişlangan «Ziyofat» pyesasi ham öşa teatrda qöyilgan (1990).

Sönggi yillarda adib Şukur Burhonov, Botir Zokirov, Ödil Yoqubov, Abdulla Oripov kabi madaniyat arboblari haqida esselar va adabiy-tanqidiy maqolalar yozgan.

ÖzME'ga köra, Xolmirzayev bir qator romanlar muallifi bölsa-da, avvalo hikoyanavisdir. U Abdulla Qodiriy va Abdulla Qahhor an'analarini davom ettirib, özbek hikoyaçiligini rus va Yevropa adabiyoti tajribasi bilan boyitgan. Uning eng yaxşi hikoyalari yangi va yorqin qahramonlari, puxta kompozitsiyasi va personajlar nutqining rang-barangligi bilan ajralib turadi. Rusça Vikipediyaga köra, adib realizmni milliy folklor unsurlari bilan uyğunlaştirgan, qahramonlarini köpinça oğir axloqiy tanlov qarşisiga qöyadi.