Turkmanobod
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Turkmanobod (turkmança Türkmenabat; ilgari Amul, Çorjöy) — Turkmanistonning Lebap viloyatidagi şahar, viloyat markazi. Rusça Vikipediyaga köra, aholi soni böyiça mamlakatda poytaxt Aşxoboddan keyin ikkinçi örinda turadi. Şahar Amudaryoning çap qirğoğida, Aşxobodning şimoli-şarqida joylaşgan; muhim temir yöl tuguni, daryo porti va aeroportga ega.1
Nomlari
1,3ÖzME'ga köra, şaharning eng qadimgi nomi Amuy bölgan, söngra arab tili ta'sirida Amul şakliga kirgan. Rusça Vikipediyaga köra, keyinçalik bu nom Amudaryoga ham köçgan. XV asr oxiri — XVI asr boşidan şahar Çorjöy nomi bilan tanila boşlagan; Bobur «Boburnoma»da bu yerni «Çahorjuy», ya'ni «tört ariq» deb atagan. Sovet davrida şahar qisqa muddat Leninsk deb atalgan, keyin yana Çorjöy (rusça Çarjou) nomini olgan. Hozirgi Turkmanobod nomi mustaqillik yillarida berilgan.
Qadimgi va örta asrlar tarixi
1,3ÖzME'ga köra, Amul haqidagi ilk yozma ma'lumotlar IX asrda yaşagan arab tarixçisi Balozuriy asarida uçraydi. Şahar milodiy I asrda vujudga kelgan, uning xarobalari hozirgi temir yöl stansiyasidan 9 km şimoli-şarqda saqlangan. Örta asrlarda Amul 150 gektarga yaqin maydonni egallagan va ark, şahriston hamda taşqi şahardan iborat bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Amul Buyuk ipak yölidagi muhim manzil va Amudaryodan ötiş joyi bölgan, bu yerda Kuşon davri tangalari topilgan.
ÖzME'ga köra, arablar 651 va 655-yillarda Marvni egallaganlaridan söng Amulga yuriş qilgan, VIII asr boşida şahar arab noibi tomonidan boşqarilgan. X asrda Amul kiçik, lekin ziç aholili şahar bölgan, uning jome masjidi baland joyda, bozorlari esa usti yopiq bölgan. 1221-yilda şahar möğullar tomonidan vayron qilingan va uzoq vaqt qişloq darajasiga tuşib qolgan.
Yangi davr
1,3ÖzME'ga köra, hozirgi şahar XIX asrning 80-yillarida eski Çorjöy yaqinida rus istehkomi sifatida paydo bölgan va ma'muriy jihatdan Buxoro amirligiga qaragan. Rusça Vikipediyaga köra, 1888-yilda bu yerda Amudaryo ustidan yoğoç temir yöl köprigi va stansiya qurilgan, ular atrofida Yangi Çorjöy şahri ösib çiqqan. Şahar Örta Osiyo temir yöli va Amudaryo kemaçiligining tuguniga aylanib, Buxoro, Xiva va Afğonistonga yuk taşişda muhim örin tutgan.
1924-yildan şahar Turkmaniston SSR tarkibida. ÖzME'ga köra, 1939–1963-yillarda va 1970-yildan Çorjöy viloyatining, 1993-yildan esa Lebap viloyatining markazi.
Aholisi va xöjaligi
1,3ÖzME'ga köra, 1999-yilda şaharda 203 ming kişi yaşagan. Rusça Vikipediyaga köra, aholining asosiy qismi turkmanlar, şuningdek özbeklar, ruslar, tatarlar, qozoqlar va qoraqalpoqlar ham istiqomat qiladi.
ÖzME'ga köra, şaharda neftni qayta işlaş, metallsozlik, ipak, göşt, jun yigiruv-töquv, tikuvçilik, poyabzal, mebel, paxta tozalaş, qoraköl teri işlaş va superfosfat korxonalari faoliyat körsatgan. Pedagogika instituti, bir qança örta maxsus öquv yurtlari, teatr va tarix-ölkaşunoslik muzeyi bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Turkmanobod // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3650 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATurkmanobod. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3650
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3650
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Туркменабадru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 772–773-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 772–773-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.