Ubay Orifov
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ubay Orifoviç Orifov (1905-yil 15-iyun, Qöqon — 1976-yil 24-dekabr, Toşkent) — özbek fizik olimi, fizik elektronika, qattiq jism sirti fizikasi va quyoş texnikasi böyiça tadqiqotçi, davlat va jamoat arbobi. ÖzME'ga köra, 1956-yilda Özbekiston Fanlar akademiyasining akademigi etib saylangan, 1962–1966-yillarda akademiya prezidenti bölgan. Fizika-matematika fanlari doktori (1954), professor (1956).1
Hayoti va faoliyati
13ÖzME ma'lumotiga köra, Orifov 1931-yilda Özbekiston pedagogika akademiyasini tamomlagan. Dastlab Qöqon paxtaçilik institutida (1932–1934), söngra Özbekiston davlat universitetida (1935–1941) dars bergan. Rusça Vikipediyaga köra, u Ikkinçi jahon uruşi qatnaşçisi bölgan.
Uruşdan keyin Orifov akademiyaning bir neça yetakçi ilmiy muassasalariga rahbarlik qilgan: Fizika-texnika institutini 1945–1956 va 1963–1967-yillarda, Yadro fizikasi institutini 1956–1962 va 1967–1969-yillarda boşqargan. ÖzME'ga köra, 1966-yildan umrining oxirigaça Elektronika institutining direktori bölgan; Rusça Vikipediya bu lavozimdagi faoliyatini 1975-yil bilan yakunlaydi. Rusça Vikipediyaga köra, u akademiya prezidenti lavozimida 1962-yil 23-yanvardan 1966-yil 26-fevralgaça işlagan, «Doklady AN UzSSR» va «Geliotexnika» jurnallariga muharrirlik qilgan, Toşkent politexnika institutida kafedra mudiri bölgan, hatto respublika tennis federatsiyasiga boşçilik qilgan.
Ilmiy işlari
13Orifovning asosiy tadqiqotlari fizik elektronika, yadro va radiatsion fizika, quyoş energetikasi hamda paxta xom aşyosiga dastlabki işlov beriş masalalariga bağişlangan. ÖzME'ga köra, u qattiq jism sirtini atom zarralari bilan bombardimon qilganda yuz beradigan köplab murakkab jarayonlarni, ikkilamçi ion va elektronlarning turli guruhlarini aniqlagan, sirt xossalarini özgartiriş usullarini taklif etgan. Bu natijalar elektron texnika, mikroelektronika va maşinasozlik materiallariga işlov berişning yangi usullariga asos bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, olim manfiy ionlar çiqişini keskin oşiriş imkonini körsatgan, ionli azotlaş va ion-nur bilan işlov beriş usullarini işlab çiqqan.
Amaliy yönalişda Orifov rahbarligida uruğlik va texnik çigitni tuksizlantiriş, saralaş va tozalaş muammolari hal qilingan. U quyoş energiyasidan xalq xöjaligida foydalanişga katta e'tibor bergan: quyoş nurini elektr energiyasiga aylantiriş va geliotexnik qurilmalar yaratiş ustida işlar olib borilgan. Rusça Vikipediyaga köra, diametri 3 metrgaça bölgan quyoş peçlari va fotoelektrik özgartirgiçlar yaratilgan. ÖzME'ga köra, uning taşabbusi bilan 1965-yildan Toşkentda «Geliotexnika» xalqaro jurnali çiqa boşlagan.
E'tirofi
131968-yilda Orifov Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofotiga sazovor bölgan, 1959-yilda «Özbekistonda xizmat körsatgan fan va texnika arbobi» unvonini olgan. Uning nomi Özbekiston Fanlar akademiyasining Elektronika institutiga va Toşkentning Yunusobod tumanidagi köçalardan biriga berilgan. Rusça Vikipediyaga köra, olim Toşkentdagi Çiğatoy qabristonida dafn etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ubay Orifov // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4049 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAUbay Orifov. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4049
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4049
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Арифов, Убай Арифовичru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 221–222-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 221–222-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.