Yormat Maxsum
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Yormat Maxsum (taxminan 1882 — 1929) — Farğona vodiysida sovet hokimiyati va Qizil Armiyaga qarşi kuraşgan qurolli istiqlolçilik harakatining sarkardasi. ÖzME'ga köra, u 1923–1929-yillarda vodiy istiqlolçilarining sönggi boş qömondoni bölgan. Sovet tarixşunosligida bu harakat «bosmaçilik» deb atalgan; rusça Vikipediya qayd etişiça, bu atama Örta Osiyodagi turli harbiy-siyosiy, milliy-ozodlik va diniy harakatlarni umumlaştirib ataş uçun qöllangan, qatnaşçilarning özlari esa özlarini mujohidlar deb hisoblagan.1
Kelib çiqişi va ilk faoliyati
13ÖzME'ga köra, Yormat ulamolar oilasida tuğilgan va yoşligida puxta diniy ta'lim olgan; «maxsum» laqabi ham şunga işora qiladi. 1920-yildan Qizil Armiyaga qarşi janglarda qatnaşib, tajribali qörboşi sifatida tanilgan. U asosan Öş uyezdidagi Olay vohasida harakat qilgan.
Boş qömondon sifatida
13Rusça Vikipediyaga köra, Farğona vodiysi 1918-yildan qarşilik harakatining asosiy markazi bölgan, ammo 1923-yil boşida Qizil Armiya bu yerdagi asosiy qurolli guruhlarni tor-mor keltirgan. Xuddi şu murakkab paytda, ÖzME'ga köra, 1923-yil 17-iyulda Oltiariq yaqinidagi qişloqda ötgan qörboşilar qurultoyida Yormat Maxsum Farğona istiqlolçilarining boş qömondoni etib saylangan va unga amir laşkarboşi unvoni berilgan. Ahmad polvon, Qoraboy, Umar Ali, Mamarözi kabi qörboşilar hamda ukasi Hoji Ponsod uning eng yaqin safdoşlari bölgan.
1923-yil avgustda Söx qişloğida ötgan navbatdagi qurultoydan söng u kuçlarini ikkiga bölib, bir qismini Söxda qoldirgan, ikkinçisini Olay tomonga yuborgan. ÖzME'ga köra, 1924-yilgi janglarda asosiy kuçlardan ajralib qolgan bölsa ham, 1925–1929-yillarda Marğilon, Qöqon va Söx atrofida kuraşni davom ettirgan; bu davrda uning qöl ostida taxminan 2000 yigit va ön nafar qörboşi bölgan. 1920-yillarning oxirida uning asosiy qarorgohi Söx yaqinidagi Haydarkon qişloğida (hozirgi Qirğizistonning Öş viloyati) joylaşgan.
Halokati
13ÖzME'ga köra, Yormat Maxsum 1929-yilda Haydarkon atrofidagi janglarning birida halok bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1920-yillar oxiri va 1930-yillar boşida jamoalaştiriş siyosati qurolli qarşilikka yangi turtki bergan, ammo harakat uzoq davom etmagan va bostirilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yormat Maxsum // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3304 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYormat Maxsum. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3304
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3304
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Басмачествоru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 37–38-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 37–38-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.