Ahmadşoh Durroniy
SaqlaşBoşqa nomlari: Ahmed Şahe Durrani
Öqiş: 2 daqiqa
Ahmadşoh Durroniy — afğon davlat arbobi va sarkarda, Durroniy imperiyasining asosçisi. Uni köpinça hozirgi Afğoniston davlatining boşlanişi bilan boğlaşadi. U paştu tilida şe'rlar ham yozgan.
Nomi va tuğilişi
13Tuğilgan ismi Ahmadxon, abdoliy (keyinroq durroniy) paştun qabilasidan. Hokimiyatga kelgaç Ahmadşoh nomini olgan, qabilasi nomi esa abdoliydan durroniyga özgargan. Afğonlar uni köpinça «Ahmadşoh Bobo» («ota») deb ataydi.
Tuğilgan yili va joyi haqida manbalar turliça yozadi. Özbekça Vikipediya (ÖzME asosida) taxminan 1721-yilni, rus Vikipediyasi taxminan 1722-yilni, ingliz Vikipediyasi 1720–1722-yillarni körsatadi. Tuğilgan joyi sifatida Hirot yoki Multon tilga olinadi. Ingliz Vikipediyasiga köra, zamonaviy tadqiqotlar köpinça Multonni afzal köradi, tarixçi Sajjad Nejati esa Ahmadşoh zamonidagi manbalarning köpçiligi Hirotni körsatadi, deb hisoblaydi. Vafot sanasi ham har xil: 1773-yil (özbekça Vikipediya), 1772-yil 16-oktyabr (rus Vikipediyasi), 1772-yil 16–23-oktyabr (ingliz Vikipediyasi).
Hayoti
131738-yilda Eron şohi Nodirşoh Afşor xizmatiga kirgan va uning yurişlarida qatnaşib, sarkardalardan biriga aylangan. Ingliz Vikipediyasiga köra, 1738–1739-yillardagi Hindiston yurişida ham iştirok etgan.
1747-yilda Nodirşoh öldirilgaç, Ahmadşoh Eron armiyasidagi afğon qöşinlarini Afğonistonga olib ketgan. Öşa yili, rus Vikipediyasiga köra oktyabrda Qandahorda, şoh deb e'lon qilingan. Ingliz Vikipediyasi bu voqeani harbiy kengaş orqali hokimiyatga keliş, deb baholaydi va Barakzoy qabilasi yetakçisi Jamolxon bilan kelişuv bölganini yozadi.
Davlat va yurişlari
13U barça afğon qabilalari va xonlarini öz hokimiyati ostida birlaştirgan; ularni sovğalar, yer ulaşiş va mansablar bilan öziga tortgan. Hindiston, Eron va Janubiy Turkistonga bir neça harbiy yuriş uyuştirgan. Manbalarga köra, Panjob (1748–1751), Kaşmir (1752), Sirxind va Sind (1757), Balujiston (1750), Seyiston (1754), Xuroson (1754) va Balx (1752) bosib olingan.
1761-yilda Panipat jangida marathalar qöşinini mağlub etgan. Umrining oxirida sikxlar bilan unça muvaffaqiyatli bölmagan uruşlar olib borgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, uning yurişlari Hind yarimorolida katta tartibsizlik keltirib çiqargan, yurişlar paytida qirğinlar, talonçilik va ommaviy qullikka soliş holatlari bölgan.
Rus Vikipediyasiga köra, uning davrida Rossiya va Afğoniston örtasida dastlabki döstona aloqalar örnatilgan: 1764-yilda Rossiya hukumati Bogdan Aslanov missiyasini döstlik şartnomasi tuziş uçun yuborgan.
Ijodi
13Ahmadşoh 17-asr afğon şe'riyatining davomçisi sifatida paştu tilida lirik şe'rlar yaratgan. 1940-yilda Kobulda uning 3000 baytdan iborat devoni naşr etilgan. Devon qölyozmalaridan biri Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida saqlanadi.
Merosi
13Ahmadşoh asos solgan Durroniy imperiyasi zamonaviy Afğoniston davlatçiligining boşlanişi hisoblanadi. Ingliz Vikipediyasiga köra, u Qandahorda dafn etilgan va uning maqbarasi şu yerda joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ahmadşoh Durroniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1104 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAhmadşoh Durroniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1104
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1104
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q46798wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.