Ğöza seleksiyasi va uruğçiligi instituti
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ğöza seleksiyasi va uruğçiligi instituti (rasmiy nomi: G. S. Zaysev nomidagi Özbekiston ğöza seleksiyasi va uruğçiligi ilmiy-işlab çiqariş birlaşmasi) — Örta Osiyodagi yirik ilmiy muassasalardan biri. ÖzME'ga köra, institut Toşkent viloyatining Qibray tumanidagi Salor şaharçasida joylaşgan va Özbekistonda ğöza seleksiyasi hamda uruğçiligi böyiça asosiy ilmiy markaz hisoblanadi. Uşbu maqola ÖzME ma'lumotlariga asoslangan, raqamlar 2005-yil holatini aks ettiradi.
Tarixi
13ÖzME ma'lumotiça, muassasaning ildizlari 1922-yilda işga tuşirilgan Turkiston seleksiya stansiyasiga borib taqaladi. 1930–1960-yillarda u Butunittifoq paxtaçilik ilmiy-tadqiqot institutining (SoyuzNIXI) Markaziy seleksiya stansiyasi, 1960–1965-yillarda şu institutning filiali sifatida işlagan. 1965-yilda mustaqil institutga aylantirilgan va 1991-yilgaça Butunittifoq ğöza seleksiyasi va uruğçiligi instituti deb atalgan; 1987-yildan esa ilmiy-işlab çiqariş birlaşmasi maqomini olgan. Hozirgi nomi 1992-yildan beri qöllanadi.
Tuzilişi
13ÖzME'ga köra, 2005-yilda institut tarkibida uçta yirik bölim bölgan. Birinçisi seleksiya nazariyasini rivojlantiriş va boşlanğiç materiallar tayyorlaş bilan şuğullanib, kolleksiya, [[Biokimyo|biokimyo]] va [[Biotexnologiya|biotexnologiya]], mutagenez, ösimliklar immuniteti [[Genetika|genetikasi]] laboratoriyalarini birlaştirgan. Ikkinçi bölim ingiçka va örta tolali, tezpişar hamda past böyli ğöza navlari, şuningdek beda seleksiyasi bilan band bölgan. Uçinçisi yangi navlarni sinaş va köpaytiriş, uruğçilik, uruğşunoslik, tola texnologiyasi, patent va marketing masalalarini qamragan. Institutda aspirantura, fitotron, ilmiy kutubxona va muzey ham bor.
Tajriba işlari Qibray tumanidagi Markaziy tajriba stansiyasida, Toşkent viloyatidagi Oqqörğon, Namangan viloyati Çust tumanidagi «Qizil Ravot» va Surxondaryo viloyati Jarqörğon tumanidagi «Surxon» tajriba xöjaliklarida olib borilgan; ularning umumiy ekin maydoni 2330 gektarga yetgan.
Ilmiy faoliyati
13Institutning asosiy maqsadi — tezpişar, serhosil, kasallik va zararkunandalarga hamda noqulay şaroitlarga çidamli, tolasi sifatli va tola çiqişi yuqori örta va ingiçka tolali ğöza navlarini, oqsilga boy beda navlarini yaratiş va ularning uruğçiligini yölga qöyiş. ÖzME'ga köra, bu yerda yovvoyi va yarim yovvoyi ğöza şakllarini çatiştiriş, tur içida va turlararo duragaylaş orqali qimmatli boşlanğiç namunalar yaratiladi, superelita va elita uruğlarini tayyorlaşning ilmiy asoslari işlab çiqiladi.
Institut olimlari 60 dan ortiq örta tolali va 14 ta ingiçka tolali ğöza navini yaratib, işlab çiqarişga joriy etgan. Ular orasida S-6524, Namangan-77, S-6530 kabi örta tolali va Surxon-9 singari ingiçka tolali navlar bor. Beda seleksiyasi laboratoriyasida yuqori proteinli «Toşkent» seriyasidagi beda navlari yaratilgan. Institutning ğöza kolleksiyasida AQŞ, Misr, Meksika, Hindiston, Avstraliya va boşqa jami 22 mamlakatdan keltirilgan 12 mingdan ortiq namuna saqlanadi; bu kolleksiya mamlakatdagi ğöza seleksiyasi uçun asosiy genofond hisoblanadi.
Xodimlari va hamkorligi
13Institut tarixi G. S. Zaysev, A. M. Avtonomov, F. M. Mauyer, S. S. Xanaş va boşqa olimlar nomi bilan boğliq. ÖzME'ga köra, 2005-yilda bu yerda 178 nafar ilmiy va ilmiy-texnik xodim, jumladan 6 nafar fan doktori va 30 nafar fan nomzodi işlagan. Institut «Ğöza genetikasi, seleksiyasi, uruğçiligi va bedaçilik masalalari» ilmiy töplamini naşr etadi hamda AQŞ, Xitoy, Hindiston, Isroil, Misr, Gretsiya va Bolgariyadagi paxtaçilik markazlari bilan hamkorlik qiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ğöza seleksiyasi va uruğçiligi instituti // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3317 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAĞöza seleksiyasi va uruğçiligi instituti. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3317
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3317
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 11-jild, 56–58-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 56–58-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.