Hodi Tillayeviç Zarifov

Hodi Tillayeviç Zarifov (Hodi Zarif; 1905 — 1972) — özbek adabiyotşunosi va folklorşunosi, özbek folklorşunosligining asosçisi hisoblanadi. Filologiya fanlari doktori (1965), professor (1967), Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi (1967). ÖzME'ga köra, u 1905-yil 20-martda Toşkentda tuğilgan; rusça Vikipediyada tuğilgan yili 1900 deb körsatilgan. 1972-yil 13-yanvarda Toşkentda vafot etgan.1

Zarifov dastlab eski va yangi usuldagi maktablarda öqigan, 1923–1926-yillarda Bokudagi öqituvçilar seminariyasida (rusça Vikipediyada — öqituvçilar institutida) tahsil olgan. Keyin bir neça yil respublikaning maorif va madaniyat muassasalarida işlagan. ÖzME'ga köra, 1930–1931-yillarda Moskvadagi Ittifoq xalqlari markaziy muzeyida ilmiy xodim, 1931–1934-yillarda Madaniy quriliş ilmiy-tadqiqot institutining etnografiya bölimi boşliği bölgan.

Olimning keyingi hayoti Özbekiston Fanlar akademiyasining Til va adabiyot instituti bilan boğliq: u yerda uzoq yillar folklor bölimiga rahbarlik qilgan, 1944–1948-yillarda institut direktori, keyinroq direktor örinbosari bölgan, ensiklopediya bölimini ham boşqargan. 1939–1956-yillarda Navoiy körgazmasi — keyinçalik Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyining birinçi direktori bölgan. Şuningdek, Şarq qölyozmalari institutida direktor örinbosari, Navoiy ijodini örganiş qömitasining ilmiy kotibi lavozimlarida işlagan.

Zarifovning eng katta xizmati — xalq oğzaki ijodi namunalarini yozib oliş va tizimlaştiriş. ÖzME'ga köra, u baxşilardan «Yusuf bilan Ahmad», «Yodgor», «Ravşan», «Rustamxon», «Oçildov» kabi dostonlarni yozib olgan, ertak, qöşiq va maqollar, şevalar va etnografiyaga oid materiallar, tarixiy hujjatlarni töplagan. Ergaş Jumanbulbul öğli, Fozil Yöldoş öğli, Nurmon Abduvoy öğli, Bola baxşi kabi xalq san'atkorlarining ijodini örganib, ular haqida maqolalar yozgan.

Olim özbek eposi, baxşilik san'ati, xalq şoirlari repertuarining ğoyaviy-badiiy xususiyatlari va folklorşunoslikning rivojlaniş yöllarini tadqiq etgan, bu sohada öz ilmiy maktabini yaratgan. Uning asosiy asari — V. M. Jirmunskiy bilan hamkorlikda yozilgan «Özbek xalq qahramonlik eposi» (Moskva, 1947). Rusça Vikipediyaga köra, bu kitob özbek folklorşunosligi uçun asos bölib xizmat qilgan: mualliflar Bulunğur, Qörğon, Xorazm, Şerobod kabi joylarda baxşilarning öziga xos maktablari mavjudligini körsatib bergan.

ÖzME'ga köra, Zarifov adabiyot tarixi, şevaşunoslik, leksikologiya, etnografiya va arxeologiyaga oid tadqiqotlar ham olib borgan; «Lutfiy va Navoiy» (1948), folklor va arxeologiya materiallarini qiyosiy örganişga bağişlangan (1958) işlari şular jumlasidan. «Fozillar fazilati» (1969) kitobi ham uning qalamiga mansub.

1973-yilda vafotidan söng Abu Rayhon Beruniy nomidagi Davlat mukofotiga sazovor bölgan. Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyining folklor bölimida 1984-yilda olimning byusti örnatilgan, Toşkentdagi köçalardan biri uning nomi bilan atalgan.