Ixara Saykaku
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ixara Saykaku (yaponça 井原西鶴; 1642–1693) — yapon yozuvçisi va şoiri, «ukiyo-dzosi» («özgaruvçan dunyo kitoblari») deb ataladigan yangi nasr yönalişining asosçisi. ÖzME'ga köra, Ixara va Ibara Saykaku uning taxalluslari bölib, asl ismi Xirayama Togo bölgan. U Edo davri Yaponiyasida şahar ahli hayotini realistik tasvirlagan ilk yozuvçilardan biri sanaladi.12
Hayoti
13Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, Saykaku 1642-yilda Osakada badavlat savdogar oilasida tuğilgan. Ön beş yoşidan haykay-renga, ya'ni zanjirsimon hajviy şe'rlar yoza boşlagan, 1662-yilda yigirma yoşida haykay ustozi darajasiga erişgan. Dastlab Macunaga Teytoku izdoşidan, söngra hajviy zanjir şe'rlarni afzal körgan Danrin maktabining asosçisi Nisiyama Soindan saboq olgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u bir keça-kunduzda minglab misrani yakka özi töqib, ğayrioddiy natijalar körsatgan.
1675-yilda sevikli xotinining vafoti uni qattiq iztirobga solgan. Inglizça Vikipediyaga köra, şundan söng u dunyoviy işlardan qöl tortib, rohib sifatida Yaponiya böylab sayohatga çiqqan. Sayohat davomida töplangan hikoyalar keyinçalik «Barça viloyatlardan töplangan hikoyalar» (1685) kabi töplamlarga asos bölgan. 1677-yilda Osakaga qaytib, kasbiy yozuvçilik bilan şuğullana boşlagan. Saykaku 1693-yilda vafot etgan; rusça Vikipediya uning vafot sanasini 9-sentabr deb körsatadi.
Ijodi
13ÖzME'ga köra, Saykakuning renga janridagi hajviy şe'rlar töplamlari e'lon qilingan, ammo uni asosan nasriy asarlari maşhur qilgan. 1682-yilda çiqqan «Işqiy sarguzaştlarga berilgan erkak» uning ilk romani bölgan. Şundan keyin «Işqqa mubtalo bölgan beş ayol» (1686) qissalar töplami va «Işqiy sarguzaştlarga berilgan ayol» (1686) romani yaratilgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Harbiy san'atlarning meros qolişi haqida yozuvlar» va «Samuray burçi haqida qissalar» kabi töplamlarda samuraylar, «Yaponiyaning abadiy xazinasi» (1688) va «Dunyoda qanday yaşaş haqida orzular» (1692) töplamlarida esa şaharliklar boş qahramon bölgan.
ÖzME'ga köra, umrining oxirida Saykaku şaharliklarni odob-axloqqa çorlovçi, zodagonlarga körkörona taqlid qilmaslikka undovçi nasihatomuz asarlar yozgan. U birinçilardan bölib zamonaviy şahar hayotini haqqoniy aks ettirgan, uçinçi tabaqa — savdogar va hunarmandlarning huquqlarini himoya qilgan va tenglik ğoyasini uluğlagan. Yaponlar uni yapon Bokkaçço deb atagan. Inglizça Vikipediyaga köra, Saykaku vafoti paytida Tokugava davrining eng maşhur yozuvçilaridan biri bölgan, biroq uning asarlari şaharliklarga möljallangani uçun uzoq vaqt «yuksak» adabiyot qatoriga qöşilmagan.
Merosi
13Rusça Vikipediyaga köra, Saykaku asos solgan ukiyo-dzosi yönalişi dunyoning ötkinçi, beqaror va özgaruvçan ekanini anglaşga asoslangan. Uning asarlari asosida bir neça film suratga olingan, ulardan eng maşhuri — rejissyor Kendzi Mizoguçining 1952-yilgi «Saykakuning ayoli» («Oxaru hayoti») filmi. Merkuriy sayyorasidagi krater uning nomi bilan atalgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ixara Saykaku // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3983 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIxara Saykaku. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3983
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3983
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ихара Сайкакуru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Ihara Saikakuen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 402–403-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 402–403-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.