Izzat Sulton

Izzat Sulton (töliq ismi Izzat Otaxonoviç Sultonov; 1910 — 2001-yil 29-iyul, Toşkent) — özbek adabiyotşunosi, adabiy tanqidçi va dramaturg, Özbekiston Fanlar akademiyasining akademigi (1995). ÖzME uni zamonaviy özbek adabiyotşunosligining asosçilaridan biri deb ataydi. Olim ijodining markazida adabiyot nazariyasi va Alişer Navoiy merosi turadi.1

ÖzME'ga köra, Izzat Sulton 1910-yil 29-noyabrda Öş şahrida tuğilgan. Özbekça Vikipediyada keltirilişiça, olimning özi otasining kundalik daftariga tayanib, 1911-yil 29-iyunda tuğilganini aytgan. U hunarmand oilasida dunyoga kelgan, otasi 1920-yilda vafot etgan. 1924-yilda u öqiş uçun avval Qöqonga, keyin Toşkentga yuborilgan. ÖzME ma'lumotiça, Örta Osiyo universitetida tahsil olgan (1930–1931) va 1937-yilda Nizomiy nomidagi Toşkent pedagogika institutini bitirgan.

Uning faoliyati ilm va madaniyat boşqaruvi bilan boğliq bölgan: radioeşittiriş qömitasi rahbarining örinbosari, Toşkent kinostudiyasi direktori (1943–1945), respublika hukumati raisining örinbosari (1945–1948), Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining direktori (1948–1951), keyinroq şu institutda bölim mudiri. 1955–1958-yillarda Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi kotibi bölgan. Özbekça Vikipediyaga köra, 1950–1953-yillarda Moskva davlat universitetida ham dars bergan; 1946-yilda nomzodlik, 1955-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. U 2001-yilda Toşkentda vafot etgan va Çiğatoy qabristoniga dafn qilingan.

Olimning maktablar uçun yozgan «Adabiyot nazariyasi» qöllanmasi (1939) ÖzME'ga köra butun Örta Osiyoda adabiyotşunoslarning bir avlodi şakllanişiga xizmat qilgan. U «Özbek adabiyoti masalalari» (1959), uç jildlik «Özbek sovet adabiyoti tarixi» (1957–1962), ikki jildlik «Adabiyot nazariyasi» (1978–1979) va «Özbek adabiy tanqidi tarixi» (1987) kitoblarining hammuallifi, oliy maktab uçun «Adabiyot nazariyasi» darsligining (1980) muallifidir.

Navoiyşunoslik uning ilmiy yölida alohida örin tutgan. Özbekça Vikipediyaga köra, nomzodlik işi Navoiyning «Mezon ul-avzon» asariga bağişlangan. «Navoiyning qalb daftari» (1969) kitobida olim buyuk şoirning hujjatlarga tayangan ijodiy tarjimai holini yaratgan. Navoiy haqidagi qator maqolalari ham mavjud. «Bahouddin Naqşband abadiyati» (1994) asarida esa naqşbandiya ta'limotini barkamol inson axloqi va bunyodkorlik ğoyasi sifatida talqin qilgan.

Izzat Sulton «Burgutning parvozi» (1940), «Imon» (1960), «Noma'lum kişi» (1963), «Körmayin bosdim tikonni» (1974), «Istehkom» (1977), «Donişmandning yoşligi» (1980) va «Abdulla Qodiriyning Ötgan kunlari» (1988) dramalarini yozgan. Uyğun bilan hamkorlikda yaratilgan «Alişer Navoiy» (1941) pyesasi va A. Speşnev, Uyğun hamda V. Şklovskiy bilan yozilgan şu nomdagi kinossenariy (1945) uning eng maşhur işlaridandir. Özbekça Vikipediyaga köra, bu ssenariy asosida 1947-yilda suratga olingan film keyingi yili Stalin mukofotiga sazovor bölgan. Olim «Şoir qalbi» (1967) operasi librettosini ham yozgan.

ÖzME'ga köra, Izzat Sulton Özbekistonda xizmat körsatgan san'at arbobi (1964) va xizmat körsatgan fan arbobi (1981), Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1970) bölgan, 1992-yilda «Şuhrat» medali bilan taqdirlangan.