Jek London

Jek London (inglizça Jack London; asl ismi Jon Griffit London; 1876-yil 12-yanvar, San-Fransisko — 1916-yil 22-noyabr, Glen Ellen, Kaliforniya) — amerikalik yozuvçi va jurnalist. Rusça Vikipediyaga köra, u ayniqsa sarguzaşt hikoya va romanlari bilan maşhur, harbiy muxbir va jamoat arbobi sifatida ham faoliyat yuritgan. Inglizça Vikipediya uning eng maşhur asarlari qatorida Alyaska va Yukonda «oltin isitmasi» davrida keçadigan «The Call of the Wild» va «White Fang» qissalarini, «Gulxan yoqiş», «Şimoliy Odisseya», «Hayotga muhabbat» hikoyalarini körsatadi.12

ÖzME va Rusça Vikipediyaga köra, London kambağal oilada ulğaygan va yoşligidan köp kasbni sinab körişga majbur bölgan: gazeta sotgan, fabrikada işlagan. 1893-yilda u dengiz mökiklari ovlaydigan şxunada oddiy matros bölib Yaponiya sohillariga suzib borgan; bu safar keyinçalik dengiz haqidagi köp asarlariga asos bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, şu yili uning Yaponiya qirğoqlaridagi töfon haqidagi oçerki San-Fransisko gazetalaridan birining tanlovida birinçi örinni olgan va adabiy yöli şundan boşlangan.

Işsizlarning Vaşingtonga qilgan yurişida qatnaşgan (ÖzME bu voqeani 1894-yilga, Rusça Vikipediya 1895-yilga sanaydi), sayoqlik uçun qisqa muddat qamoqda ötirgan. Şu tajribadan söng sotsialistik ğoyalarga qiziqib qolgan; ÖzME'ga köra, 1901-yilda Sotsialistik partiyaga a'zo bölgan. Kaliforniya universitetiga kirgan, lekin mablağ yetişmagani sababli tez orada öqişni taşlagan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1897-yilda «oltin isitmasi»ga berilib Alyaskaga ketgan; oltin topa olmagan, ammo şimolda körgan-keçirganlari uning eng yaxşi hikoyalariga material bergan. 1904–1905-yillarda Rus-yapon uruşida harbiy muxbir bölgan, 1905-yilda Glen Ellendan ranço sotib olgan va keyingi yillarda uni kengaytirib borgan.

ÖzME'ga köra, yozuvçining köp hikoya töplamlari, qissa va romanlari Şimol mavzusiga bağişlangan: «Böri bolasi» (1900), «Izğirin bolalari» (1902) va boşqalar. «Olis ölkada», «Gulxan yoqiş», «Qiş haqida qissa» kabi asarlarida u tabiat bilan uyğun yaşovçi mehnatkaş hindu qabilalarining turmuşini tasvirlagan. Uning qalamiga «Qor qizi», «Oltin dara», «Hayot uçquni», «Şimoliy Odisseya», «Insonga işonç» kabi sarguzaşt asarlar mansub. ÖzME «Yovvoyi kuç» (1905) va «Oq Tiş» (1906) asarlarini hayvonot olamiga bağişlangan deb körsatadi.

London romanlari orasida «Dengiz börisi» (1904), «Martin Iden» (1909) va «Uç qalb» (vafotidan söng, 1920) ayniqsa maşhur. ÖzME'ga köra, «Martin Iden» avtobiografik xususiyatga ega bölib, unda G. Spenser va F. Nitşe falsafasining ta'siri seziladi; roman qahramoni individualizm va «kuçli şaxs» ğoyasi bilan boğliq ziddiyatlarni boşdan keçiradi. Rusça Vikipediyaga köra, yozuvçi öz uslubini «insonga işonç bilan yoğrilgan ilhomli realizm» deb atagan; u ilmiy-fantastik va utopik hikoyalar ham yozgan.

ÖzME ma'lumotiga köra, London 16 yillik ijodi davomida 19 roman, 152 hikoyadan iborat 18 töplam, 3 pyesa hamda 8 ta avtobiografik va publitsistik kitob yaratgan. Uning asarlari köp tillarga tarjima qilingan; özbek tilida «Hayotga muhabbat» (1961), «Qiş haqida» (1962), «Martin Iden» (1968) va boşqa kitoblari naşr etilgan.