Loiq Şeraliy

Loiq Şeraliy (tojikça: Loiq Şeralӣ; 1941-yil 20-may, Panjakent tumani – 2000-yil 30-iyun, Duşanbe) — tojik şoiri, eronşunos va tarjimon, Tojikiston xalq şoiri. Rus Vikipediyasida u Tojikiston va Markaziy Osiyodagi tojik-fors adabiyotining asosiy siymolaridan biri sifatida tilga olinadi.

Loiq Şeraliy 1941-yil 20-mayda Panjakent tumanidagi Mazori Şarif qişloğida kolxozçi oilasida tuğilgan. Dastlabki ma'lumotni qişloğidagi maktabda olgan. Rus Vikipediyasiga köra, u örta maktabning yetti sinfini tamomlagan, söng pedagogika bilim yurtini bitirib, boşlanğiç sinf öqituvçilari institutiga kirgan. Keyinroq adabiyoti tarixini, tilşunoslik va luğatşunoslikni biliş uçun filologiya fakultetida öqişni istagan va Duşanbe pedagogika institutiga ötkazilgan. Özbekça Vikipediyada esa u Duşanbe davlat pedagogika institutining tarix-filologiya fakultetini 1963-yilda tugatgani aytiladi.

Birinçi şe'rini talabalik davrida, institutning ikkinçi kursida öqiyotganida «Sadoi Şarq» jurnalida e'lon qilgan. Şoir Mirzo Tursunzodaning unga ta'sirini alohida qayd etgan: «Tursunzoda bölmaganida, men noma'lum qolgan bölardim» degan ma'noda gapirgan. Uzbekça manbaga köra, Tursunzoda uni yozuvçilar uyuşmasiga tavsiya qilgan.

Şeraliy 1965-yildan Yozuvçilar uyuşmasi a'zosi bölgan. «Komsomoli Tojikiston» gazetasida işlagan, respublika radiosida muharrir bölgan, «Sadoi Şarq» jurnalida boş muharrirlik qilgan. Qirq yildan ortiq adabiy ijod bilan şuğullangan.

Uning şe'riy töplamlari orasida «Köklam» (1966), «Ilhom» (1968), «Tilak» (1971), «Sohillar» (1972), «Taşna köngil» (1974), «Vatan tuproği» (1975), «Yölovçi» (1979), «Toş sahifa» (1980), «Köz kulbasi» (1982), «Qalb uyi» (1986), «Ona duosi» (1991), «Işq avvaliyu oxiri» (1994) va «Sassiz faryod» (1997) bor. Ikki tomlik «Kulliyot»i 2001-yilda naşr etilgan.

Rus Vikipediyasiga köra, u «Şohnomadan ilhom» turkumi, «Xayyom jomi», «Yuz ğazal», «Mavlaviyga taqlid» kabi asarlar yaratgan; ularni oddiy taqlid emas deb baholaydi. U ğazal, ruboiy va dubayt kabi an'anaviy şakllarda yozgan. Firdavsiy, Xayyom va Jaloliddin Balxiyning ta'siri asarlarida sezilişi qayd etiladi.

Şeraliy Sergey Yesenin, Gyote, Yevgeniy Yevtuşenko, Rasul Hamzatov, Erkin Vohidov va boşqa şoirlar asarlarini tojik tiliga tarjima qilgan.

U Tojikiston xalq şoiri unvoniga sazovor bölgan (rus manbasida 1991-yil körsatilgan), Rudakiy nomidagi davlat mukofoti hamda xalqaro «Nilufar» mukofoti sovrindori. Özbekça Vikipediyada «Hurmat belgisi» ordeni bilan taqdirlangani ham yoziladi. U Tojikiston-fors tili xalqaro jamğarmasi raisi bölgan va «Tojikiston şoh-şoiri» deb atalgan. Tanlangan asarlari Eronda 1994-yilda, boşqa töplami 1999-yilda naşr etilgan.

Şoir 2000-yil 30-iyunda Duşanbeda vafot etgan. Rus Vikipediyasiga köra, u Duşanbedagi «Luçöb» yodgorlik qabristoniga dafn etilgan va u yerda byusti örnatilgan. Tojikistonda har yili uning şe'riyatiga bağişlangan şe'riy tanlovlar ötkaziladi.