Genrix Altşuller
SaqlaşBoşqa nomlari: Genriç Altşuller
Öqiş: 2 daqiqa
Genrix Sauloviç Altşuller (taxallusi Genrix Altov; 1926-yil 15-oktyabr, Toşkent – 1998-yil 24-sentabr, Petrozavodsk) — sovet ixtiroçisi va fantast yozuvçi. U ixtiroçilik masalalarini yeçiş nazariyasi (TRIZ) muallifi sifatida tanilgan.
Hayoti
13Altşuller Toşkentda Saul Efimoviç va Rebekka Yulyevna Altşuller oilasida tuğilgan. Uning eslaşiça, ota-onasi Ozarbayjon telegraf agentligida uçraşgan; otasi allaqaçon oilali bölgani sabab diniy urf-odatlar yangi nikohga tösqinlik qilgan va ular Toşkentga qoçişga majbur bölgan. 1928-yilda oila Bokuga qaytdi. Otasi Odessada tuğilgan, jurnalist va ölkaşunos yozuvçi bölgan.
Genrix örta maktabni a'lo baholarga tamomlab, Ozarbayjon sanoat institutiga kirdi. 1944-yil fevralida neft mexanikasi fakultetining birinçi kursidan ixtiyoriy ravişda Sovet Armiyasiga qöşildi. Ingliz tilidagi Vikipediyada uning uçuvçi sifatida tayyorlangani, lekin jangda qatnaşmagani va keyin dengiz flotida xizmat qilgani aytiladi.
Bolaligidan ixtirolar qilgan: raketa dvigatelli qayiq, öt öçiruvçi töpponça va skafandr şular jumlasidandir. 1943-yil 9-noyabrda Rafael Şapiro va Ilya Talyanskiy bilan birga «kimyoviy patronli nafas apparati» uçun ariza bergan; muallifilik guvohnomasi 1947-yilda olingan.
Hibsga olinişi
13Rus Vikipediyasiga köra, 1950-yil 28-iyulda Altşuller va Şapiro hibsga olinib, 25 yilga ozodlikdan mahrum etildi; 1954-yil 22-oktyabrda reabilitatsiya qilindi. Ingliz manbasida hibs Stalinga yozilgan xat bilan boğlanadi va Vorkuta lagerida bölgani aytiladi. Rus manbasiga köra, hibs sabablarini Altşullerning özi turliça bayon qilgan, keyinroq esa u döstining ma'lumot berişi tufayli hibsga olingani ma'lum bölgan.
TRIZ
131956-yilda Şapiro bilan «Ixtiroçilik ijodining psixologiyasi haqida» maqolasini e'lon qildi; unda texnik qarama-qarşilik va ixtiroçilik masalalarini yeçiş algoritmi (ARIZ) tuşunçalari birinçi marta bayon etilgan. Altşuller ARIZni takomillaştiriş ustida qariyb 40 yil işladi. Uning işlanmalari orasida ixtiroçilik usullari, texnik tizimlar rivojlaniş qonunlari, vepol tahlil va ijodiy şaxs rivojlanişi nazariyasi bor.
1970-yilda Bokuda Yoş ixtiroçilar maktabini taşkil etdi; u 1971-yilda Ozarbayjon ijtimoiy ixtiroçilik ijodi institutiga aylantirildi. 1989–1998-yillarda TRIZ Assotsiatsiyasi prezidenti böldi; uning taşabbusi bilan 1997-yilda Xalqaro TRIZ assotsiatsiyasi tuzildi. 1990-yillardan TRIZ çet elda, ayniqsa AQShda tan olina boşladi.
Adabiyoti
13U Genrix Altov taxallusi bilan fantastika yozgan. «Ikar va Dedal» (1958) hikoyasi, «Yulduz kapitanlari haqida afsonalar» (1961) turkumi, «Opalyayuşiy razum» (1968) va «Sozdan dlya buri» (1970) asarlari bor. 1960-yillarning yetakçi fantast yozuvçilaridan biri sanalgan, «Ilmiy-fantastik ğoyalar reyestri»ni tuzgan. 1974–1986-yillarda «Pionerskaya pravda» gazetasida ixtiroçilik bölimini yuritgan.
Sönggi yillari va xotirasi
131990-yilda rafiqasi Valentina Juravlyova bilan Bokudan Petrozavodskka köçdi. Ingliz manbasiga köra, u Parkinson kasalligi asoratlaridan vafot etgan. 2003-yil 15-oktyabrda Petrozavodskda uning uyiga yodgorlik lavhasi örnatildi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Genrix Altşuller // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1204 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGenrix Altşuller. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1204
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1204
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q737626wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.