Yunusov Sobir Yunusoviç

Sobir Yunusoviç Yunusov — Toşkentda tuğilgan kimyogar olim, Özbekiston Fanlar akademiyasi akademigi. U alkaloidlar kimyosi sohasidagi tadqiqotlari bilan tanilgan va Özbekistonda alkaloidlar kimyosi maktabining asosçisi hisoblanadi.

Manbalarda tuğilgan sana turliça körsatilgan. Özbek Vikipediyasiga köra, u 1907-yil 18-martda tuğilgan; rus va ingliz Vikipediyalarida esa tuğilgan sana 1909-yil 18-mart (eski uslubda 5-mart) deb berilgan. Barça manbalar uning Toşkentda tuğilgani va 1995-yil 29-noyabrda Toşkentda vafot etganini bildiradi.

Yunusov 1935-yilda Örta Osiyo universitetini tugatgan. Rus Vikipediyasiga köra, 1936–1941-yillarda Butunittifoq kimyo-farmatsevtika institutida işlagan. Özbek Vikipediyasida 1941–1943-yillarda uruş qatnaşçisi bölgani qayd etilgan.

1943-yildan Özbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo institutida işlagan: alkaloidlar kimyosi laboratoriyasi mudiri (1943–1987) bölgan, 1949–1952-yillarda institut direktori vazifasini bajargan. U kimyo fanlari doktori (1949), professor (1952) va akademik (1952) unvonlarini olgan. 1952–1962-yillarda Özbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti bölgan. SSSR Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib 1958-yilda saylangan.

U Ösimlik moddalari kimyosi institutini taşkil etgan va uni boşqargan. Özbek Vikipediyasi bu faoliyatni 1958–1983-yillarga, rus Vikipediyasi 1959-yildan, ingliz Vikipediyasi esa institut 1956-yilda asos solingan deb körsatadi. Keyinçalik u ilmiy konsultant (1983–1986) va faxriy direktor (1987–1995) bölgan. 1986–1987-yillarda Fanlar akademiyasi kimyo-texnologiya bölimi raisi vazifasini bajargan.

Yunusovning ilmiy işlari tetragidroizoxinolin va fenantridin alkaloidlarini tadqiq qiliş, yangi alkaloidlar tuzilişini aniqlaş va ulardan amaliyotda foydalanişga bağişlangan. U ösimliklarda alkaloidlar hosil böliş mexanizmini hamda ularning ösiş maydonlariga qarab yiğilişi va töplanişi dinamikasini ham örgangan.

Uning rahbarligida 4 mingdan ortiq ösimlik tadqiq qilinib, ularning yarmidan köproğida alkaloidlar borligi aniqlangan. 1000 dan ortiq alkaloid ajratib olingan, sitizan, galantamin, papaverin va protopin kabi alkaloidlarning 100 dan ortiq manbai topilgan. Tibbiyotda amaliy ahamiyatga ega 20 ga yaqin birikma amaliyotga tavsiya etilgan.

Yunusov Mehnat Qahramoni (1969), Özbekistonda xizmat körsatgan fan va texnika arbobi (1959) unvonlariga sazovor bölgan. Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1967). Rus Vikipediyasiga köra, u Lenin ordeni, Oktyabr inqilobi ordeni, Mehnat Qizil Bayroği ordeni, Xalqlar döstligi ordeni va boşqa mukofotlar bilan taqdirlangan, 1971-yilda alkaloidlar kimyosi böyiça tadqiqotlari uçun D. I. Mendeleyev nomidagi Oltin medalni olgan hamda nemis „Leopoldina“ tabiatşunoslar akademiyasining a'zosi bölgan. Vafotidan söng 2002-yilda „Buyuk xizmatlari uçun“ ordeni bilan mukofotlangan; rus Vikipediyasida 2007-yilda Özbekiston Respublikasi Davlat mukofoti berilgani ham aytilgan.

Özbekiston Fanlar akademiyasining Ösimlik moddalari kimyosi instituti uning nomini olib yuradi. Rus Vikipediyasiga köra, öğli Marat Yunusov ham kimyogar olim.