Biogeografiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Biogeografiya (bio... va geografiya) — tirik organizmlar (ösimliklar, hayvonlar, zamburuğlar, mikroorganizmlar) va ularning jamoalari Yer yuzida tarqalişi qonuniyatlarini örganuvçi fan. Rus tilidagi manbada u biologiya va geografiya tutaşuvidagi fan sifatida ta'riflanadi.
Nimani örganadi
13Biogeografiya biosfera haqidagi fanlardan biri bölib, unga zoogeografiya va botanik geografiya kiradi. Inglizça manbaga köra, u turlar va ekotizimlarning geografik makonda hamda geologik vaqt davomida tarqalişini tadqiq qiladi. Organizmlar va biologik jamoalar kenglik, balandlik, yakkalaniş va yaşaş joyi maydoni böyiça qonuniyat bilan özgarib borişi qayd etiladi.
Ösimliklar tarqalişini fitogeografiya, hayvonlarnikini zoogeografiya, zamburuğlarnikini mikogeografiya örganadi. Tur tarqalişining qonuniyatlari odatda speciatsiya, yöqolib ketiş, materiklar dreyfi va muzlaniş kabi tarixiy omillar bilan izohlanadi.
Biogeografiya ösimlik qoplami va hayvonot dunyosi resurslarini muhofaza qiliş hamda samarali foydalaniş, madaniy fitotsenozlar yaratiş, hayvonlar va ösimliklarni iqlimlaştiriş, kasallik qözğatuvçilar va ularni taşuvçilarga qarşi kuraşning nazariy asosi hisoblanadi (ÖzME).
Tarixi
13Özbek tilidagi manbaga köra, biogeografiyaning asosiy bölimlari 18-asr oxiri va 19-asrning birinçi yarmida Ekvatorial Afrika, Janubiy Amerika va Osiyoning flora va faunasini tadqiq qilgan köplab ekspeditsiyalar hamda A. Gumboldt, A. Uolles va F. Skleter işlari tufayli şakllana boşlagan. F. Skleter quruqlik yuzasini rayonlaştirgan birinçi olimlardan biri bölgan.
Rus manbasida A. Gumboldt (1769–1859) yangi ilmiy yönaliş asosçisi hisoblanadi. Inglizça manbada nazariy asos Gumboldt, F. X. de Kaldas, H. K. Uotson, A. de Kandol, A. R. Uolles, F. L. Skleter va boşqa biologlar hamda sayyohlar işidan ösib çiqqani aytiladi; ilk olimlardan Karl Linney ham hissa qöşgan. Uolles Amazonka havzasi va Malay arxipelagida flora va faunani örgangan; Uolles çiziği atrofidagi fauna farqi şu tadqiqotlar bilan boğliq. A. Vegener 1912-yilda materiklar dreyfi nazariyasini taklif qilgan, bu nazariya 1960-yillargaça keng qabul qilinmagan.
Tarixni davrlarga bölişda olimlar turliça yondaşgan: M. A. Menzbir tört, L. Styuart (1957) uç, A. G. Voronov olti davrga ajratgan.
Tarmoqlari va usullari
13Özbekça manbaga köra, arealogik biogeografiya turlar tarqalgan hududlarni aniqlaydi va xaritalar tuzadi; regional biogeografiya floristik va faunistik rayonlaştiriş bilan şuğullanadi; ekologik biogeografiya jamoalar biomassasi va biologik mahsuldorligini örganadi; tarixiy biogeografiya Yer ötmişining organizmlar tarqalişiga ta'sirini tekşiradi.
Rus manbasida tarmoqlar sifatida mikroorganizmlar geografiyasi, fitogeografiya, zoogeografiya, sintetik, evolyutsion, ekologik biogeografiya va paleobiogeografiya sanalgan. Usullar guruhlari: qiyosiy-geografik, faunistik, floristik va miqdoriy, ekologik, tarixiy-evolyutsion, kartografik va geoaxborot usullari. Zamonaviy tadqiqotlarda geoaxborot tizimlari (GIS) va matematik modellar organizmlar tarqalişiga ta'sir etuvçi omillarni aniqlaş va kelgusi özgarişlarni başorat qiliş uçun qöllanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Biogeografiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2368 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABiogeografiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2368
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2368
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q52106wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.