Gurjiston

Gruziya yoki Gurjiston, rasman Gruziya Respublikasi — Kavkazortida, Qora dengizning şarqiy qirğoqida joylaşgan davlat. Maydoni 69 700 km², poytaxti — Tbilisi.

Arxeologik qazilmalarga köra, bu hududda odam paleolit davridan beri yaşab kelmoqda. Ingliz tilidagi Vikipediyada Dmanisi topilmalari (taxminan 1,8 million yil avval) va mil. av. taxminan 6000-yillarga oid eng qadimgi vino tayyorlaş joylari qayd etilgan. Mil. av. 6-asrda Kolxida, mil. av. 5–4-asrlarda Iberiya (Kartli) qirolligi taşkil topgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 337-yilda qirol Mirian III nasroniylikni davlat dini qilgan.

10-asrning 2-yarmi va 11-asr boşlarida Gruziya yerlari qirol Bagrat III (975–1014) davrida yagona davlatga birlaştirilgan. Georgiy III va Tamara davrida Gruziya Yaqin Şarqdagi eng kuçli davlatlardan biriga aylangan. Keyinçalik möğullar istilosi, Eron va Turkiya bosqinlari davlatni zaiflaştirgan, u bir neça mustaqil qirollik va knyazliklarga ajralgan. 1783-yilda Kartli-Kaxeti qirolligi Rossiya bilan Georgiyevsk şartnomasini tuzgan; 1801-yildan Rossiya imperiyasi Gruziyani egallay boşlagan.

1918-yil 26-mayda Gruziya Milliy Kengaşi mustaqillik e'lon qilib, Gruziya Demokratik Respublikasini tuzgan. 1921-yil 25-fevralda Qizil Armiya Tbilisini egallagan. 1936-yil 5-dekabrdan Gruziya bevosita SSSR tarkibida bölgan. 1991-yil 9-aprelda davlat mustaqilligi tiklangan. Gruziya 1992-yildan BMT, 1993-yildan MDH a'zosi. Abxaziya va Janubiy Osetiya hududlarini Gruziya hukumati va ayrim taşkilotlar Rossiya tomonidan okkupatsiya qilingan hudud deb hisoblaydi.

Gruziya şimolda Rossiya, janubda Armaniston, janubi-ğarbda Turkiya, şarqda va janubi-şarqda Ozarbayjon bilan çegaradoş. Şimoli Katta Kavkaz bilan band. Eng baland nuqtasi — Şhara toği: özbekça Vikipediyada 5068 m, rusça Vikipediyada 5193,2 m deb berilgan. Janubda Didi-Abuli toği (3301 m) joylaşgan va Kolxida hamda Iveri tekisliklari mavjud.

Ğarbda nam subtropik iqlim, şarqda quruqroq va kontinental iqlim ustun. Foydali qazilmalardan marganes rudasi (Çiatura), toşkömir (Tkibuli) va neft qayd etilgan. Daryolari Qora va Kaspiy dengizi havzasiga mansub: Kura Kaspiyga, Rioni va Inguri Qora dengizga quyiladi. Eng katta köl — Paravani. Borjomi, Sairme, Nabeglavi kabi ma'danli suvlar maşhur. Maydonning 2/5 qismi örmon, 4500 dan ortiq gulli ösimlik turi bor.

Gruziya — demokratik respublika. Davlat boşliği — prezident, u 1995-yilgi konstitutsiyaga köra 5 yilga saylanadi; qonun çiqaruvçi oliy organ — parlament. Ma'muriy jihatdan 2 ta muxtor respublika va 10 ta viloyatdan iborat (özbekça Vikipediya); rusça Vikipediyada 2 muxtor respublika, 9 viloyat (kraj) va poytaxt şahar körsatilgan. Mamlakat BMT, Yevropa Kengaşi, YXHT va boşqa taşkilotlar a'zosi; 2023-yil 14-dekabrdan Yevropa Ittifoqiga nomzod davlat.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Gruziya rivojlanayotgan davlat bölib, 2003-yildan keyingi iqtisodiy islohotlar natijasida tadbirkorlik uçun qulay muhit şakllangan. Tabiiy resurslardan marganes, kömir, neft, quriliş materiallari, şuningdek ma'danli suvlar eksport qilinadi.

Rusça Vikipediyaga köra, Gruziya madaniyati asrlar davomida nasroniylik ta'sirida şakllangan. Davlat tili — gruzin tili; ozarbayjon, arman va rus tillari ham keng tarqalgan. Aholining asosiy qismi gruzin pravoslavlari. Aholining 83,5% gruzinlar, 6,7% ozarbayjonlar, 5,7% armanlar (2015). Özbek tilida mamlakat nomi Gruziya va Gurjiston şaklida qöllanadi.