Komoros

Komoros (Komorlar, Qamar orollari) — Hind okeanining şimoliy Mozambik böğozida joylaşgan orol davlat. Poytaxti — Moroni şahri. Rasmiy tillari — qamar, fransuz va arab tillari, davlat dini — islom.

Uzbekça Vikipediyada 15–19-asrlarda orollarda musulmon sultonlari hukmronlik qilgani aytilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, orollarga dastlab avstroneziyalik köçmançilar, Şarqiy Afrikadan bantu tilida sözlaşuvçilar va arab savdogarlari kelgan; eng qadimgi ma'lum arxeologik joy Maotte orolida topilgan (milodiy 8-asrdan keçikmagan). Rusça Vikipediyada Anjuan oroli 5-asrdayoq obodonlaşgani yozilgan.

Orollar 1598-yilda gollandiyalik sayyoh tomonidan tasvirlangan (rus Vikipediyasiga köra, K. Xautman; özbek Vikipediyasida gollandlar yevropaliklardan birinçi bölib borgani aytiladi). Fransiya 1841-yilda Mayotta (Maore) orolini egallagan, 1886—1892-yillarda qolgan orollarda protektorat örnatgan. 1909-yilda arxipelag rasman Fransiya mustamlakasi e'lon qilingan, 1912-yilda ma'muriy jihatdan Madagaskarga qöşilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1947-yilda «dengiz orti hududi» maqomi berilgan, özbek Vikipediyasida bu maqom 1961-yil deb körsatilgan, 1946-yilda esa mustaqil ma'muriy birlik sifatida ajratilgani yozilgan. 1968-yildan içki özini özi boşqaruv joriy etilgan.

1974-yil dekabrdagi referendumda Ngazija, Nzvani va Mvali aholisi mustaqillikni qöllab-quvvatlagan, Maore aholisining 64 foizi qarşi bölgan. 1975-yil 6-iyulda deputatlar palatasi mustaqillikni bir tomonlama e'lon qilgan; bu sana milliy bayram hisoblanadi. Komoros 1975-yildan BMT a'zosi. Keyingi yillarda bir neça töntariş bölgan, jumladan 1978-yil mayda va 1999-yil 30-aprelda (polkovnik Azali Assumani hokimiyatga kelgan). Inglizça Vikipediyada 20 dan ortiq töntariş yoki uning urinişi bölgani aytilgan. Mamlakat nomi 1978-yildan Federal Islom Respublikasi, 2002-yildan hozirgi nomda.

Mamlakat vulkanlardan hosil bölgan orollardan iborat: Ngazija, Nzvani, Mvali va mayda orollar. Maore oroliga Komoros da'vo qiladi, ammo uni Fransiya boşqaradi. Orollar marjon qoyalar bilan öralgan. Eng baland nuqta — Ngazijadagi harakatdagi Qartala vulkani; balandligi özbekça Vikipediyada 2560 m, rusça Vikipediyada 2361 m deb berilgan. Maydoni manbalarda turliça: 1862 km² (Maoresiz), 2235 km² (Maore bilan), inglizça Vikipediyada 1659 km². Iqlimi tropik, yillik yoğin 1100—3000 mm. Toğ yonbağirlarida tropik örmonlar, quyi qismlarda savanna va butazorlar bor.

Komoros — federal respublika. Amaldagi konstitutsiya 2001-yil dekabrda qabul qilingan. Prezident 4 yilga saylanadi va hukumatga boşçilik qiladi. Qonun çiqaruvçi hokimiyat — parlament.

Iqtisodiyotning asosi eksportga yönaltirilgan qişloq xöjaligi. Asosiy ekinlar: vanil, çinnigul, ilang-ilang, kokos palmasi, dolçin, kofe. Içki ehtiyoj uçun şoli, makkajöxori, maniok, banan va boşqalar yetiştiriladi. Sanoat asosan qişloq xöjaligi mahsulotini qayta işlaydi. Asosiy dengiz porti — Mutsamudu. Pul birligi — qamar franki. Rusça Vikipediyaga köra, mamlakat orol davlatlar orasida eng kambağallardan biri.

Aholining 95 foizi qamarlar (antaloatra) bölib, ular arablar, malagasilar va Şarqiy Afrika xalqlarining aralaşuvidan hosil bölgan. Aksariyati sunniy musulmon. An'anaviy diniy maktablarda bolalar Qur'on va arab alifbosini örganadi. Hunarmandçilikning teri, yoğoç işlaş va savat töqiş turlari keng tarqalgan.