Yusufjon Qiziq Şakarjonov
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Yusufjon qiziq Şakarjonov (1869, Marğilon — 1959-yil 9-iyun) — özbek an'anaviy (xalq) teatrining atoqli vakili, qiziqçi, askiyaçi va raqs ustasi. 1941-yilda Özbekiston xalq artisti unvoni berilgan. ÖzME'ga köra, u muqallid (taqlid san'ati), börttirilgan hajviy obraz yaratiş, kulgili hikoya va askiyada tengsiz bölgan. Uzoq umri davomida u qiziqçilik an'analarini saqlab qolib, ularni sahna san'ati va yangi avlod ijroçilariga yetkazgan.
Şakllaniş yillari
1,3Yusufjon 1881–1888-yillarda Zokirjon qiziq boşçiligidagi qöqonlik qiziqçilar tödasida bölib, bevosita Sa'di Maxsumdan saboq olgan. Söngra töda bilan birga 1888–1892-yillarda butun Farğona vodiysini kezib çiqqan. Bu davrda u vaqti-vaqti bilan «Çodir xayol» qöğirçoq teatrida korfarmon (tomoşa boşqaruvçisi) vazifasini bajargan, töy va sayillarda, çet eldan kelgan sirk truppalari safida qiziqçilik namoyişlari körsatgan. Tödalarda boşqaruvçilik qilib, bilganlarini yoş qiziqçi va raqqoslarga örgatgan.
Gastrollar va sirk bilan hamkorlik
1,3ÖzME'ga köra, Yusufjon qiziqning köp safar qilgani tufayli Farğona qiziqçiligi bir neça mamlakatda tanilgan. 1903-yilda u Said qissaxon bilan Buxoroga borgan. 1904-yildan Toşkentdagi Mullaboy Mansurov sirki tarkibida Ortiq qiziq, Sobir qori, Qodir qiziq va Karim Zaripov bilan birga Samarqand, Farğona vodiysi, Turkiston, Avliyoota va Pişpakda çiqişlar qilgan. 1905-yilda Qaşqarda «Kelin tuşirdi», «Bola öqitiş», «Ölik sotdi» singari xalq komediyalarini sahnalaştirişga rahbarlik qilgan.
1906-yilda Marğilonda öz tödasini tuzgan; 1908-yilda 36 kişidan iborat bu töda Farğona şahrida ötkazilgan körik-tanlovda iştirok etgan. 1909-yilda Sankt-Peterburgga borib, rus baletini tomoşa qilgan va maşhur masxaraboz Anatoliy Durov bilan tanişgan. 1908–1914-yillarda Filipp Yupatovning Andijon va Toşkentdagi çodir sirkida, 1914-yilda esa Rahmon Abduxalilovning milliy sirk truppasida işlagan. ÖzME'ga köra, jadidlar ta'sirida yevropaça teatrga qiziqib, «Bola öqitiş», «Mudarris» kabi an'anaviy komediyalarni qayta işlagan.
Sovet davridagi faoliyati
1,31918-yilda u Marğilonda tödasini qaytadan tuzgan. Otaxöja raqqos bilan birga «Kema öyin» raqsini tiklagan, Tamaraxonimga özbek lapar va raqslarini örgatgan. 1921-yilda Farğona sayyor teatr truppasi bilan Buxoroda bölib, [[Hamza Hakimzoda Niyoziy|Hamza]]ning «Tuhmatçilar jazosi» spektaklida rol ijro etgan.
1926–1928-yillarda Muhiddin Qoriyoqubov rahbarligidagi Özbek davlat etnografik ansamblida qiziqçi, sozanda va raqqos sifatida işlab, «Qari navo», «Sarboz», «Kema öyin» raqslarini sahnaga qöyişda qatnaşgan. ÖzME'ga köra, şu yillarda [[Abdulhamid Sulaymon öğli Çölpon|Çölpon]] bilan hamkorlik qilib, 1927-yilda Moskvadagi özbek drama studiyasida uning «Yana uylanaman» komediyasini sahnalaştirişga hissa qöşgan. 1930-yilda Moskvadagi san'at olimpiadasida iştirok etgan. Ikkinçi jahon uruşi yillarida Yangiyöl teatrida (1941–1942) va Özbek davlat sirkida (1942–1944) işlagan, keyin xalq bayramlari va töylarda çiqişni davom ettirgan. «Qöşiqlar parvoz etadi» film-konsertida boş rolni ijro etgan.
Merosi
1,3Yusufjon qiziq «Zarkokil», «Tört jinni», «Mardikor — novvoylik», «Qalandarlik», «Attorlik» kabi köplab qadimiy xalq komediyalarini qayta tiklab, sahnaga qöygan. ÖzME uning mustamlaka va sovet davrlarida erkin söz va hajv xavfli bölgan şaroitda ham qiziqçilik va askiya merosini avlodlarga yetkazganini alohida ta'kidlaydi. An'analarini öğillari Zaynobiddin va Madaminjon Yusupovlar, Muhiddin Darveşov va boşqa qiziqçi-askiyaçilar davom ettirgan. A. Muxtorning «Zar qadrini...» va A. Abduğafurovning «Kulgi zarbi» pyesalari uning hayotiga bağişlangan. Farğona viloyat musiqali drama teatriga Yusufjon qiziq Şakarjonov nomi berilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yusufjon Qiziq Şakarjonov // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3150 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYusufjon Qiziq Şakarjonov. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3150
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3150
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 10-jild, 74–75-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 74–75-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.