Hofiz Köhakiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Hofiz Köhakiy (töliq ismi Sulton Muhammad Hofiz Toşkandiy, manbalarda Köykiy şaklida ham uçraydi; 1490-yil oktyabr — 1584) — 16-asrda yaşagan toşkentlik olim: tarixçi, huquqşunos (faqih) va tarjimon. ÖzME'ga köra, u maşhur astronom va matematik Ali Quşçining nabirasi bölgan.
Hayoti
13ÖzME ma'lumotiça, Köhakiy Parkentda yaşagan ziyoli Mirzo Kamoliddin xonadonida dunyoga kelgan, keyinroq oilasi bilan Toşkentga köçgan. U faqat tarix va huquq bilan çeklanmay, geografiya, etnografiya, geometriya, matematika, falsafa, mantiq va adabiyotni ham çuqur bilgan. Olimning ilmiy faoliyati eng gullagan payt Buxoro hukmdorlari Ubaydullaxon va Abdullaxon II zamoniga töğri kelgan.
Köhakiy Toşkentdagi hozirgi Sağbon köçasida, öz hovlisida madrasa qurdirib, unda dars bergan; bu bino keyinçalik uning nomi bilan Hofiz Köhakiy madrasasi deb atalgan. U Iroq, Misr, Suriya, Afğoniston, Eron, Turkiya va Hindiston kabi ölkalarda bölgan.
Hindiston va Turkiyaga safarlari
13ÖzME'ga köra, Köhakiy Toşkentda obröli olim sifatida tanilgani uçun 1528-yilda töy munosabati bilan Hindistonga, Bobur saroyiga elçilar qatorida yuborilgan. Bobur «Boburnoma»da bu safarni eslab, mehmonlar orasida «Hofiz Toşkandiy»ni ham tilga oladi va ularga oltin-kumuş in'omlar berilganini yozadi.
Hind tarixçisi Abdulqodir Badavoniyning «Muntaxab at-tavorix» asarida aytilişiça, olim 1569–1570-yillarda Hindistonga ikkinçi marta borgan. Bu gal uni Boburning nabirasi Akbar qabul qilgan: podşoh Köhakiyni bobosini körgan muhtaram kişi sifatida izzatlab, Dehlidan bir kunlik masofaga çiqib kutib olgan va qimmatbaho sovğalar bergan. Şu manbaga köra, Köhakiy Hindistondan Makkaga, u yerdan Turkiyaga borib, Usmonli sultoni bilan uçraşgan. Unga vazirlik lavozimi taklif qilingan, biroq u rad etib, Movarounnahrga qaytgan va Toşkentda vafot etgan.
Asarlari
13ÖzME'ga köra, Köhakiy 10 dan ortiq asar yozgan. Ulardan e'tiqod ilmlariga bağişlangan «Risolai fifanniy — at-tavsir val-kalom» qölyozma holida saqlanib qolgan. Olim Çingizxon va uning avlodlari tarixiga oid «Tarixi oliy Çingiz» asarini yozgan va bunda Juvayniyning «Tarixi jahonkuşoy» kitobidan keng foydalangan. U Muhammad ibn Adnonning ikki jildlik «Tarixi Turkiston» asarini forsçadan özbekçaga ögirib, qöşimçalar bilan boşqa nom ostida taqdim etgan. Toşkentlik tarixçi Muhammad Solih Qoraxöja öğli uni Jomiyning arab grammatikasiga oid «Şarhi mullo» asariga hoşiya yozgan va bahs-munozara ilmini yuksak darajaga olib çiqqan olim sifatida ta'riflaydi.
Abu Rayhon Beruniy nomidagi Şarqşunoslik institutida olimning «Şarhi odob al-munozara» asarining arabça nusxasi hamda «Favoid ziyoiya» nomli şarhli asari saqlanadi.
Xotirasi
13ÖzME'ga köra, ba'zi ma'lumotlarda Köhakiy Toşkentdagi Qaffol Şoşiy maqbarasiga kiraverişda, öng tomonda dafn etilgani aytiladi. Toşkentning olim yaşagan mahallasi hozirgaça «Hofiz Köykiy» nomini saqlab kelmoqda.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Hofiz Köhakiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3337 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHofiz Köhakiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3337
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3337
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 5-jild, 895–896-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 895–896-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.