Boris Leonidoviç Pasternak

Boris Leonidoviç Pasternak (1890–1960) — rus şoiri, nosiri va tarjimoni, 20-asr rus şe'riyatining eng yirik vakillaridan biri. U «Doktor Jivago» romani muallifi sifatida dunyoga tanilgan va 1958-yilda adabiyot böyiça Nobel mukofotiga loyiq topilgan. ÖzME'ga köra, Moskvada tuğilgan va Moskva viloyatidagi Peredelkino qişloğida vafot etgan.1

Pasternak ijodkor oilada dunyoga kelgan. Rusça Vikipediyaga köra, otasi Leonid Pasternak taniqli rassom, Peterburg badiiy akademiyasining akademigi, onasi Rozaliya Kaufman esa pianinoçi bölgan. Uyida rassomlar, musiqaçilar va yozuvçilar tez-tez yiğilgan, ular orasida Lev Tolstoy ham bölgan. Bölajak şoir yoşligida kompozitor Aleksandr Skryabin ta'sirida olti yil davomida musiqa bilan jiddiy şuğullangan, biroq keyinçalik bu yöldan voz keçgan.

ÖzME'ga köra, u Moskva universitetining tarix-falsafa fakultetiga öqişga kirgan va 1912-yilda Germaniyaga borib, Marburg universitetida bir semestr tahsil olgan. Rusça Vikipediyaning yozişiça, Marburgda u neokantçilik maktabi boşliği German Kogen qölida falsafa örgangan, lekin qaytgaç falsafadan ham uzoqlaşib, butunlay adabiyotga kirib ketgan.

Pasternakning ilk şe'riy töplami «Bulutlar orasidagi egizak» 1914-yil sanasi bilan çiqqan. Bu davrda u futuristlar bilan yaqinlaşgan, rusça Vikipediyaga köra «Sentrifuga» guruhiga qöşilgan va Vladimir Mayakovskiy bilan tanişgan. ÖzME uning boşqa futuristlardan farqini alohida qayd etadi: Pasternak ötmiş madaniyatini inkor etmagan, aksinça Lermontov, Tyutçev va Rilke falsafiy lirikasining an'analarini davom ettirgan. 1922-yilda naşr etilgan «Hayot — mening singlim» töplami uning şuhratini mustahkamlagan; bu kitobda tabiat va hayot bilan uzviy bağlanişlik ilk bor yorqin namoyon bölgan.

1920-yillarda şoir lirikadan katta epik şakllarga ham murojaat qilgan: «Töqqiz yuz beşinçi yil» va «Leytenant Şmidt» dostonlari, «Spektorskiy» şe'riy romani şu davrga mansub. Avtobiografik «Muhofaza yorliği» qissasida u san'at haqidagi qaraşlarini bayon etgan. 1930-yillarning ikkinçi yarmida rasmiy doiralar uni «hayotdan uzilganlikda» ayblay boşlagan, şundan keyin şoir köproq tarjimaçilik bilan şuğullangan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1940-yillarda tarjima uning asosiy daromad manbaiga aylangan. Pasternak Şekspirning bir neça tragediyasini, jumladan «Gamlet»ni, Gyotening «Faust»ini va Şillerning «Mariya Styuart»ini rus tiliga ögirgan. ÖzME u Şelli, Verlen, Petyofi kabi şoirlardan ham tarjimalar qilganini qayd etadi. U gruzin şe'riyatini ham sevib tarjima qilgan va Gruziyani «ikkinçi vatanim» deb atagan.

Rusça Vikipediyaga köra, «Doktor Jivago» romani 1945–1955-yillarda yozilgan. Unda asr boşidan Ikkinçi jahon uruşigaça bölgan murakkab davrdagi rus ziyolilarining hayoti aks etgan. ÖzME'ga köra, muallif bu asarda inqilob ğoyasini oçiqçasiga şubha ostiga qöygan sovet yozuvçilaridan birinçisi bölgan. Roman Sovet Sotsialistlik Respublikalari Ittifoqida çop etilişiga ruxsat berilmagan va dastlab 1957-yilda Italiyaning Milan şahrida naşr qilingan.

1958-yil 23-oktyabrda Pasternakka adabiyot böyiça Nobel mukofoti berilgan. Rusça Vikipediyaga köra, şundan keyin matbuotda unga qarşi keskin kampaniya boşlangan, u SSSR Yozuvçilar uyuşmasidan çiqarilgan va mamlakatdan haydaş haqida talablar ham yangragan. Bosim ostida Pasternak mukofotdan voz keçişga majbur bölgan.

Umrining oxirida u «Kör gözal» pyesasi ustida işlagan, lekin uni yakunlay olmagan. Rusça Vikipediyaga köra, şoir 1960-yil 30-mayda Peredelkinodagi dala hovlisida öpka saratonidan vafot etgan va şu yerdagi qabristonga dafn qilingan. 1987-yilda uni Yozuvçilar uyuşmasidan çiqariş haqidagi qaror bekor qilingan, 1988-yilda «Doktor Jivago» SSSRda ilk bor «Noviy mir» jurnalida çop etilgan, 1989-yilda esa Nobel medali Stokgolmda şoirning öğli Yevgeniy Pasternakka topşirilgan.