Turor Risqulov
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Turor Risqulov (1894-yil 26-dekabr, Yettisuv viloyati — 1938-yil 10-fevral, Moskva) — Turkiston va Qozoğistonning davlat va jamoat arbobi, Turkiston ASSR hukumatining raisi, tarixçi va publitsist. Rusça Vikipediyaga köra, u millati qozoq bölgan va Turkiston turkiy xalqlarining birligi ğoyasini ilgari surgan arboblardan biri sifatida tanilgan.1
Yoşligi va ta'limi
1,3ÖzME'ga köra, Risqulov Yettisuv viloyati Verniy uyezdining Şarqiy Törğay bölisida tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu joy hozirgi Olmaota viloyatining Talğar tumaniga töğri keladi, oilasi köçmançi çorvadorlar bölgan. U Merkedagi rus-tuzem maktabini (1910) va Pişpekdagi (hozirgi Bişkek) qişloq xöjaligi maktabini (1914) tamomlagan, 1916–1917-yillarda Toşkent öqituvçilar seminariyasida öqigan. 1916-yilgi milliy ozodlik qözğolonida qatnaşgan va hibsga olingan.
Turkistondagi faoliyati
1,3ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, Risqulov 1918–1920-yillarda Turkiston ASSR soğliqni saqlaş xalq komissari, Turkiston kommunistik partiyasi Musulmonlar byurosining raisi, keyin Turkiston Markaziy ijroiya qömitasining raisi bölgan. 1920–1922-yillarda RSFSR Millatlar işlari xalq komissarining örinbosari, şu komissarlikning Ozarbayjondagi muxtor vakili lavozimlarida işlagan. 1922–1924-yillarda Turkiston ASSR Xalq Komissarlari Sovetiga raislik qilgan.
Rusça Vikipediyaga köra, Musulmonlar byurosiga rahbarlik qilgan davrida u Turkistondagi turkiy xalqlar bir xalq ekanini va Turkiston ularning umumiy uyi ekanini qayta-qayta ta'kidlagan. 1923-yilda Stalin uni «panturkizm»da ayblagan.
Keyingi yillari
1,31924–1925-yillarda Risqulov Kommunistik Internatsionalning Mongoliyadagi vakili bölgan. Söng Qozoğistonga yuborilib, «Yenbekşi qazaq» gazetasining mas'ul muharriri etib tayinlangan. 1926–1937-yillarda RSFSR Xalq Komissarlari Soveti raisining örinbosari lavozimida işlagan. Rusça Vikipediyaga köra, Turkiston–Sibir temir yöli uning taşabbusi bilan qurilgan; 1932–1933-yillarda u Stalinga yozgan maktublarida Qozoğistondagi dahşatli oçarçilik haqida oçiq gapirgan.
Qatağon qilinişi
1,3ÖzME'ga köra, Risqulov 1937-yil 21-mayda hibsga olingan, «Ittihodi taraqqiy» taşkilotiga aloqadorlik va «panturkizm»da ayblanib, otişga hukm qilingan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1938-yil 10-fevralda otib taşlangan va Moskva yaqinidagi «Kommunarka» maxsus obyektiga dafn etilgan. 1956-yilda vafotidan söng oqlangan.
Ilmiy merosi
1,3Risqulov tarix, iqtisod va siyosatga oid asarlarini özbek, qozoq va rus tillarida yozgan. ÖzME'ga köra, ular orasida «Yettisuv masalalari» (1923), «Inqilob va Turkistonning tub aholisi» (1925), «Örta Osiyoda 1916-yilgi qözğolon» (1927), «Qozoğiston» (1927), «Qirğiziston» (1929) va «Turksib» (1930) kitoblari bor. Mustaqillik yillarida uning uç jildli asarlari Olmaotada rus tilida naşr etilgan, 1994-yilda tavalludining 100 yilligi keng nişonlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Turor Risqulov // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3649 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATuror Risqulov. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3649
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3649
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Рыскулов, Турар Рыскуловичru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 206-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 206-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.