Şulluktepa
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şulluktepa (Şilliqtepa) — Qarşi vohasidagi yirik örta asr şahri xarobasi, Özbekistonning muhim arxeologik yodgorliklaridan biri. Köpçilik tadqiqotçilar uni arab manbalarida Nasaf nomi bilan tilga olingan şahar qoldiği deb hisoblaydi. Rusça Vikipediyaga köra, nom «zuluklar tepasi» ma'nosini beradi.1
Joylaşuvi va tuzilişi
13ÖzME'ga köra, yodgorlik hozirgi Qarşi şahridan 8 km şimoli-ğarbda, Qaşqadaryoning çap sohiliga yaqin joyda turadi; rusça Vikipediya bu masofani 5–6 km deb körsatadi va xarobaning qadimiy Yerqörğondan 2,5–3 km janubi-ğarbda ekanini qayd etadi. Şahar xarobalari daryoning katta burilişi içida joylaşgan. Uning markazida ikki poğonali ark kötarilib turadi: rusça Vikipediya ma'lumotiga köra, uning ölçamlari taxminan 110×60 m, balandligi 28 metrçani taşkil etadi. Ark atrofida töğri burçakli şahriston (450×350 m) bölib, devorlarida tört darvoza izlari saqlangan; burilişning qolgan qismini ziç qurilgan rabod qoldiqlari egallaydi.
Tadqiq etiliş tarixi
13ÖzME'ga köra, xarobani 1883-yilda V. V. Krestovskiy, 1895 va 1910-yillarda B. I. Litvinov, 1910-yilda D. I. Logofet körib çiqqan; ular arab geograflari yozgan Nasaf aynan şu yerda bölgan, degan fikrni ilgari surgan. Birinçi arxeologik qazişmalarni 1916-yilda şarqşunos L. A. Zimin ötkazgan. Keyinçalik yodgorlikni S. K. Kabanov, M. Ye. Masson, B. D. Koçnev, V. A. Pirin, M. X. Isomiddinov va boşqa olimlar örgangan. Rusça Vikipediyaga köra, 1987-yilda ark tepasida 7–8-asrlarga oid harbiy qasr qoldiqlari tölaliğiça oçilgan.
Tarixi
13Qazişmalar natijasiga köra, bu yerda miloddan keyingi 3–4-asrlarda kiçikroq istehkom qurilgan, 5–6-asrlarda qal'a va uni örab olgan şahriston şakllangan, 6–8-asrlarda esa şahriston qalin mudofaa devori bilan öralgan. Rusça Vikipediyaga köra, 562–564-yillarda turk-sosoniy ittifoqi bilan eftaliylar örtasidagi uruşlarda vohaning köplab şaharlari, jumladan, bu istehkom ham vayron bölgan, söngra asta-sekin qayta tiklangan.
ÖzME'ga köra, arablar istilosi va undan keyingi qözğolonlar natijasida eski Naxşab şahri (Zahhoki Moron) inqirozga yuz tutgaç, 9-asrdan boşlab quyi Qaşqadaryodagi şaharsozlik markazi Şulluktepa örniga köçgan. Taxminan 200 ga maydonni egallagan bu yangi şahar arab manbalarida Nasaf deb atalgan. 10–12-asr geograflari — Ibn Xurdodbeh, Istaxriy, Ibn Havqal, Muqaddasiy va Sam'oniy — şaharning qal'adan taşqari şahriston va rabodi borligi, örtasidan daryo oqib ötişi va tört darvozasi bölgani haqida yozib qoldirgan.
Ahamiyati
13Nasaf Movarounnahrning içki va taşqi savdosida faol qatnaşgan: ÖzME'ga köra, bu yerdan Eron va Xuroson şaharlarini Samarqand, Çoç va Farğona vodiysi bilan, Buxoroni Termiz, Balx va Hindiston bilan boğlovçi karvon yöllari ötgan. Rusça Vikipediyaga köra, Nasaf va uning atrofidan «Nasafiy» taxallusi bilan tanilgan köplab olimlar va ilohiyotçilar yetişib çiqqan. Möğullar bosqinidan keyin şahar xarobaga aylangan va keyinçalik uning qoldiqlari Şulluktepa deb atala boşlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şulluktepa // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3697 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞulluktepa. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3697
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3697
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Шуллюктепаru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 243–244-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 243–244-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.