Slovakiya

Slovakiya (slovakça: Slovensko), rasmiy nomi Slovak Respublikasi — Markaziy Yevropada joylaşgan davlat. Poytaxti va eng yirik şahri — Bratislava. Mamlakat dengizga çiqiş imkoniyatiga ega emas.

Slovakiya hududida paleolit davridan beri odamlar yaşagani ma'lum. Slavyanlar bu hududga ilk örta asrlarda kelgan. 7-asrda hudud Samo davlati tarkibida bölgan, 9-asrda Buyuk Moraviya davlati tarkibiga kirgan. Keyinçalik, 11-asrdan boşlab, Vengriya qirolligi tarkibiga kiritilgan, söngra Gabsburglar va Avstriya-Vengriya davlati tarkibida bölgan.

Birinçi jahon uruşidan keyin, 1918-yilda Çexoslovakiya davlati taşkil topdi va Slovakiya uning tarkibiga kirdi. 1938-yilgi Myunxen bitimidan söng Slovakiyada Germaniyaga qaram davlat tuzildi (1939). 1944-yil 29-avgustda Slovakiya milliy qözğoloni boşlandi. 1945-yilda Çexoslovakiya qayta tiklandi. 1989-yilda sotsialistik tuzum tugadi. 1992-yil 17-iyundagi Deklaratsiyada suverenitet e'lon qilindi, 1993-yil 1-yanvardan Slovakiya mustaqil davlat böldi. Slovakiya 2004-yil 29-martda NATOga, 2004-yil 1-mayda Yevropa Ittifoqiga a'zo böldi, 2009-yil 1-yanvardan yevro zonasiga kirdi (Material 2).

Slovakiya — asosan toğli mamlakat. Hududining katta qismi Ğarbiy Karpat toğlarida joylaşgan. Eng baland nuqtasi — Gerlaxovskiy Ştit çöqqisi (2655 m). Janubda Örta Dunay tekisligi bor. Dunay daryosi janubi-ğarbiy çegarani hosil qiladi; Vag, Nitra va Gron uning yirik irmoqlaridir. Iqlimi mö'tadil kontinental. Toğlarda yoğin köproq, tekisliklarda kamroq yoğadi. Örmonlar hududning katta qismini egallaydi; janubiy qiyaliklarda keng bargli va aralaş, şimoliy qiyaliklarda igna bargli daraxtlar ösadi. Maydoni manbalarga köra taxminan 49 ming km² (Material 2da 48 845 km²).

Slovakiya — parlamentli respublika. Amaldagi konstitutsiya 1992-yil 1-sentabrda qabul qilingan. Davlat boşliği — prezident, u 5 yil muddatga saylanadi. Qonun çiqaruvçi hokimiyatni bir palatali Milliy kengaş amalga oşiradi; Material 2ga köra u 150 örinli, deputatlar 4 yil muddatga saylanadi. Ijroiya hokimiyatni hukumat amalga oşiradi. Mamlakat 8 ölkaga bölinadi.

Slovakiya — iqtisodiy rivojlangan mamlakat, Yevropa Ittifoqi a'zosi. Iqtisodiyotning asosini xizmat körsatiş sohasi taşkil etadi (YaIMning taxminan 65 foizi, Material 2). Avtomobilsozlik yetakçi tarmoq: mamlakat aholi jon boşiga hisoblaganda avtomobil işlab çiqariş böyiça dunyoda birinçi örinda turadi (Material 2 va 3). Yirik zavodlar Volkswagen, Stellantis, Kia, Jaguar Land Rover va Volvo konsernlariga qaraşli. Metallurgiya, maişiy texnika va sanoat uskunalari işlab çiqariş ham rivojlangan. Boş savdo hamkori — Germaniya. Pul birligi — yevro. Qişloq xöjaligida buğdoy, makkajöxori, arpa, qand lavlagi yetiştiriladi, boğdorçilik va tokçilik rivojlangan.

Rasmiy til — slovak tili. Aholining aksariyati slovaklar; dindorlarning köpçiligi katoliklar. Yozuv madaniyati 9-asrda Kirill va Mefodiylarning Buyuk Moraviyadagi faoliyati bilan boğliq. Me'morlikda roman, gotika, uyğoniş, barokko va klassitsizm uslublari iz qoldirgan. Xalq musiqasida fuyara, gayda kabi çolğular qöllanadi, frişka va odzemok raqslari maşhur. Yirik oliy öquv yurtlari Bratislava va Koşitsedadir.