Volfgang Amadey Motsart

Volfgang Amadey Motsart (nemisça Wolfgang Amadeus Mozart; 1756-yil 27-yanvar, Zalsburg — 1791-yil 5-dekabr, Vena) — avstriyalik kompozitor, ijroçi-sozanda va dirijyor, Vena klassik maktabining eng yirik vakillaridan biri. Inglizça Vikipediyaga köra, u Ğarb musiqasi tarixidagi eng buyuk kompozitorlardan biri hisoblanadi va öz davrining deyarli barça janrlarida — simfoniya, konsert, kamer musiqa, opera va xor asarlarida mumtoz namunalar yaratgan.1

Motsart Zalsburgda, öşa paytda Muqaddas Rim imperiyasi tarkibidagi arxiyepiskoplik poytaxtida tuğilgan. Otasi Leopold Motsart saroy orkestrida skripkaçi, kompozitor va tajribali pedagog bölgan; u öğlining yagona öqituvçisi edi. ÖzME'ga köra, Volfgang bolaligidanoq noyob musiqiy iste'dodi va kuçli xotirasi bilan ajralib turgan: 5 yoşida ilk asarlarini bastalagan, 6 yoşidan Yevropa böylab gastrollarga çiqqan. Inglizça Vikipediyaga köra, oila 1762-yildan Myunxen, Vena, Parij, London, Gaaga va boşqa şaharlardagi saroylarda çiqiş qilgan; Londonda yoş Motsart Iogann Kristian Bax bilan tanişgan va 8 yoşida birinçi simfoniyasini yozgan.

1769–1773-yillarda otasi bilan Italiyaga bir neça bor safar qilgan. ÖzME'ga köra, 1770-yilda u Bolonya Filarmoniya akademiyasiga a'zo etib qabul qilingan. Inglizça Vikipediyaga köra, Milanda uning «Mitridat, Pont podşosi» operasi muvaffaqiyat bilan qöyilgan.

ÖzME'ga köra, Motsart 1769–1777-yillarda Zalsburg knyaz-arxiyepiskopi saroyida konsertmeyster, 1779–1781-yillarda organçi bölib xizmat qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, kam maoş va opera yaratiş imkoniyati yöqligi uni qanoatlantirmagan; 1777–1779-yillarda Myunxen, Mannheym va Parijga qilingan iş qidiruv safari natija bermagan. 1781-yilda arxiyepiskop bilan kelişmovçilik oqibatida xizmatdan boşatilgan Motsart Venada qolgan va umrining oxirigaça şu yerda yaşagan.

1782-yilda u Konstansa Veberga uylangan. Venada Iozef Gaydn bilan döstlaşgan va unga oltita torli kvartetini bağişlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1787-yil dekabrda imperator Iosif II uni saroy kamer kompozitori etib tayinlagan; bu lavozim kiçik, ammo doimiy daromad keltirgan. Şunga qaramay, Motsart umrining sönggi yillarida moliyaviy qiyinçiliklarni boşdan keçirgan. U 35 yoşida Venada vafot etgan va öşa davr odatiga köra şahar taşqarisidagi Avliyo Mark qabristonida umumiy qabrga dafn etilgan.

ÖzME'ga köra, Motsart ijodi 18-asr san'atining çöqqilaridan biri bölib, unda klassitsizmga xos aniqlik va mantiqiylik sentimentalizm xususiyatlari bilan uyğunlaşgan. Uning musiqasida şodlik va hayotsevarlik bilan bir qatorda fojiaviy, iztirobli kayfiyatlar ham çuqur ifoda topgan.

ÖzME Motsart yaratgan asarlar sonini 600 ga yaqin deb körsatadi, inglizça Vikipediya esa u 800 dan ortiq asar tugallaganini qayd etadi. ÖzME'ga köra, u 17 ta opera yozgan va operaning yangi turlarini yaratgan: «Figaroning uylanişi» (1786), «Don Juan» (1787), «Sehrli fleyta» (1791) jahon musiqali teatrining durdonalariga aylangan. «Zaida», «Haramdan olib qoçiş» (1782), «Qohira ğozi» kabi asarlarida Şarq mavzulariga murojaat qilgan. Uning merosida 50 ga yaqin simfoniya, 40 ga yaqin çolğu konserti, 23 ta torli kvartet, 21 ta fortepiano sonatasi, messa, kantata va kamer ansambllar bor.

Inglizça Vikipediyaga köra, sönggi yillarida Motsart oxirgi uç simfoniyasini, jumladan «Yupiter» simfoniyasini, «Kiçik tungi serenada», klarnet uçun konsert va «Kosi fan tutte» operasini yaratgan. Uning sönggi asari — «Rekviyem» kompozitor vafot etganida tugallanmay qolgan; ÖzME'ga köra, uni şogirdi Frans Ksaver Zyusmayr nihoyasiga yetkazgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, Gaydn bilan birga Motsart musiqasi klassik uslubning namunasi hisoblanadi; uning fortepiano konsertlari bu janrni simfonik kölamga olib çiqqan. Gaydn Motsartni özi taniydigan eng buyuk kompozitor deb atagan. ÖzME'ga köra, 1880-yildan Zalsburgda ilmiy, öquv va konsert bölimlarini birlaştirgan xalqaro «Motsarteum» muassasasi faoliyat körsatadi.