Tarya Xalonen
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tarya Kaarina Xalonen (finça Tarja Halonen; 1943-yil 24-dekabrda Xelsinkida tuğilgan) — Finlandiya davlat arbobi, huquqşunos, 2000–2012-yillarda mamlakat prezidenti. Inglizça Vikipediyaga köra, u Finlandiya tarixida bu lavozimni egallagan birinçi va hozirgaça yagona ayoldir.1
Yoşligi va ta'limi
1,3Inglizça Vikipediyaga köra, Xalonen Xelsinkining işçilar yaşaydigan Kallio tumanida tuğilgan; onasi poyabzal fabrikasida, otasi payvandçi bölib işlagan. U 1962-yilda gimnaziyani tugatib, Xelsinki universitetida avval san'at tarixini, 1963-yildan esa huquqşunoslikni örgangan. ÖzME'ga köra, 1968-yilda yuridik fanlar nomzodi bölgan; inglizça Vikipediya bu darajani jinoyat huquqi böyiça huquq magistri deb körsatadi.
Siyosiy faoliyati
1,3ÖzME'ga köra, Xalonen mehnat faoliyatini Finlandiya talabalar milliy uyuşmasida kotib bölib boşlagan, 1970-yillarda esa Finlandiya kasaba uyuşmalari markaziy taşkilotida advokat sifatida işlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, u bu taşkilotda advokat bölib işlagan birinçi ayol bölgan va 1971-yilda Sotsial-demokratik partiyaga a'zo bölgan. 1974–1975-yillarda Boş vazir Kalevi Sorsaning parlament kotibi, 1977–1996-yillarda Xelsinki şahar kengaşi a'zosi bölgan.
1979-yilda Xalonen Sotsial-demokratik partiyadan parlamentga saylangan va prezident bölgunga qadar deputat bölib qolgan. ÖzME'ga köra, 1985-yildan parlamentning ijtimoiy masalalar qömitasiga raislik qilgan; inglizça Vikipediya bu lavozimni 1984–1987-yillarga töğri keltiradi. 1987–1990-yillarda ijtimoiy ta'minot va soğliqni saqlaş vaziri, 1990–1991-yillarda adliya vaziri, 1995-yildan esa taşqi işlar vaziri lavozimlarida işlagan.
Prezidentligi
1,3ÖzME'ga köra, Xalonen 2000-yil fevralda Finlandiya Respublikasi prezidenti lavozimiga kirişgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u juda ommabop rahbar bölgan: 2003-yil dekabrda uni qöllab-quvvatlovçilar ulusi 88 foizga yetgan. 2006-yilda ikkinçi turda Sauli Niiniste ustidan 51 foizga qarşi 48 foiz ovoz bilan ğalaba qozonib, qayta saylangan. Konstitutsiya ikki muddatdan ortiq saylaniş imkonini bermagani uçun 2012-yil 1-martda lavozimni Niinistega topşirgan.
Prezidentlik yillarida Xalonen inson huquqlari, ayollar huquqlari va globallaşuv muammolariga alohida e'tibor qaratgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2006-yilda uni BMT Boş kotibi lavozimiga mumkin bölgan nomzodlar qatorida tilga olişgan, ammo u bundan voz keçgan. 2009-yilda «Forbes» jurnali uni dunyodagi eng nufuzli 100 ayol röyxatiga kiritgan.
Keyingi hayoti
1,3Inglizça Vikipediyaga köra, Xalonen ayol prezident va boş vazirlarni birlaştiruvçi xalqaro taşkilot — Jahon ayol yetakçilari kengaşining a'zosi. 2023-yilda Martti Axtisaari vafot etgaç, u Finlandiyaning hayot bölgan eng keksa sobiq prezidentiga aylangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tarya Xalonen // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3738 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATarya Xalonen. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3738
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3738
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Tarja Halonenen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 19-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 19-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.