Fridrix Engels
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Fridrix Engels (nemisça Friedrich Engels; 1820-yil 28-noyabr, Barmen — 1895-yil 5-avgust, London) — nemis mutafakkiri, jamoat va siyosat arbobi, marksizm asosçilaridan biri. Rusça Vikipediya uni olim, faylasuf, tarixçi va tadbirkor sifatida ham ta'riflaydi. Engels Karl Marksning yaqin dösti va safdoşi, ularning köp asarlari hamkorlikda yozilgan.1
Yoşligi
13Engels Barmen şahrida (hozirgi Vuppertalning bir qismi) muvaffaqiyatli töqimaçilik fabrikanti oilasida tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, otasi protestantlikning pietizm oqimiga e'tiqod qilgan, oilada sakkiz farzand ösgan. Otasining talabi bilan 17 yoşida gimnaziyani taşlab, Bremendagi savdo firmasida işlay boşlagan va şu yerda gazetalarga maqolalar yozgan.
1841–1842-yillarda Berlinda harbiy xizmatni ötar ekan, u universitetda ma'ruzalarni tinglab yurgan. 1842-yilda Buyuk Britaniyaning Mançester şahriga köçib, otasining fabrikasi idorasida işlagan va «Reyn gazetasi» bilan hamkorlik qilgan. Mançesterdagi kuzatişlari asosida u «Angliyada işçilar sinfining ahvoli» (1845) kitobini yozgan.
Marks bilan hamkorligi
131844-yilda Parijda Marks bilan uçraşuv ularning umrbod döstligiga asos bölgan. Engels 1847-yilda «Kommunistlar ittifoqi»ni tuzişda qatnaşgan va Marks bilan birga uning dasturi — «Kommunistik partiya manifesti»ni yozgan (1848). 1848-yil iyundan 1849-yil maygaça Kyolnda Marks bilan birga «Yangi Reyn gazetasi»ni çiqargan, 1849-yilda Janubi-Ğarbiy Germaniyadagi qurolli qözğolonda iştirok etgan.
Söng Engels Londonga, 1850-yil noyabrda esa yana Mançesterga köçib, savdo idorasida işlagan. ÖzME va Rusça Vikipediyaga köra, u Marksni doimiy moddiy jihatdan qöllab-quvvatlab turgan, bu Marksga «Kapital» ustida işlaşga imkon bergan. 1870-yildan Engels Londonda yaşagan va Marks bilan birga Birinçi Internatsional faoliyatiga rahbarlik qilgan.
Marksdan keyingi faoliyati
131883-yilda Marks vafot etgaç, Engels Yevropa sotsialistlarining asosiy maslahatçisiga aylangan. U «Kapital»ning ikkinçi (1885) va uçinçi (1894) jildlarini Marksning qoralamalari asosida naşrga tayyorlagan. Rusça Vikipediyaga köra, u Marksning qöşimça qiymat nazariyalariga oid qaydlarini ham tartibga solgan; ularni keyinçalik Karl Kautskiy «Kapital»ning «törtinçi jildi» sifatida 1905-yilda naşr etgan.
Asarlari
13Engelsning asosiy asarlari qatorida «Muqaddas oila» (1845) va «Nemis mafkurasi» (1845–1846) — ikkalasi Marks bilan hammualliflikda, «Germaniyada dehqonlar uruşi» (1850), «Germaniyada inqilob va aksilinqilob» (1851–1852), «Anti-Dyuring» (1878), «Oila, xususiy mulk va davlatning kelib çiqişi» (1884), «Lyudvig Feyerbax va nemis klassik falsafasining oxiri» (1886) bor. 1873–1882-yillarda yozilgan «Tabiat dialektikasi» faqat 1925-yilda bosilib çiqqan.
Baholar
13Marks va Engels yaratgan ta'limot XX asrda köplab mamlakatlarda rasmiy davlat mafkurasiga aylangan. ÖzME bu ta'limot asosida qurilgan tuzumlarda mulkka egalik, şaxs erkinligi va inson huquqlari jiddiy çeklanganini, buning oqibatida oğir ijtimoiy jarayonlar yuz berganini ta'kidlaydi. Ayni paytda Engelsning ilmiy merosi tarix, falsafa va ijtimoiy fanlar tarixida muhim örin tutadi va bugun ham turliça baholanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Fridrix Engels // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3905 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFridrix Engels. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3905
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3905
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Энгельс, Фридрихru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 130-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 130-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.