Qoriy Xöqandiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Qoriy Xöqandiy (taxallusi; asl ismi Mulla Mirmahmud Mirşamsiddin öğli; 1828, Qöqon, Sarmozor dahasi — 1906) — özbek şoiri va xattot. ÖzME uni 19-asr özbek adabiyotining iste'dodli vakillaridan biri deb baholaydi. U özbek va fors tillarida ijod qilgan, Qur'onni yod bilgan qori bölgan.
Hayoti
1,3ÖzME'ga köra, Mirmahmud Qöqondagi Norböta biy madrasasida tahsil olgan va arab hamda fors tillarini, sarf (morfologiya), nahv (sintaksis) va luğat ilmlarini puxta egallagan. Hasanqori domladan qiroat ilmini örganib, Qur'on hofizi bölgan va qori unvonini olgan; şe'rlarida ham «Qoriy» taxallusini qöllagan. U uzoq yillar Qöqonning Xöjand dahasidagi Ğoziyoğliq mahallasining katta masjidida imomlik qilgan.
Xattotligi
1,3Qoriy Xöqandiy gözal xat sohibi bölgan. ÖzME'ga köra, uning özi köçirgan «Devon»ining ikki nusxasi, Majzub Namanganiy «Devon»i, Bahouddin Naqşbandga nisbat beriladigan risola, Muqimiy bilan birgalikda köçirgan katta bayoz va boşqa bir qança qölyozmalar bizgaça yetib kelgan.
Ijodi
1,3ÖzME'ga köra, şoir «Devon»ida ğazal, muxammas, muvaşşah va ta'rix janridagi şe'rlar jamlangan. Ğazallari oşiqona va orifona ruhda bölib, sof lirik xarakterga ega. Özbek va fors tillarida yozilgan 65 muxammasining aksariyati taxmis, ya'ni boşqa şoirlar ğazallariga boğlangan şe'rlardir. Fors adabiyotidan Hofiz Şeroziy, Abdurahmon Jomiy, Bedil, Soib, turkiy adabiyotdan esa Alişer Navoiy, Fuzuliy, Amiriy, Boborahim Maşrab, Uvaysiy kabi ijodkorlarning ğazallariga muxammaslar bitgan.
Ensiklopediyaga köra, Qoriy şe'riyatida Allohga hamd va Muhammad payğambar madhiga bağişlangan na'tlar ayniqsa köp. Şu bilan birga, uning ijodida gözal yorning tasviri va oşiqning hijron azoblari kuylangan lirik şe'rlar ham salmoqli örin tutadi.
Merosi
1,3ÖzME'ga köra, Qoriy Xöqandiyning «Devon»i 1912-yilda Toşkentda toşbosma usulida naşr etilgan, şe'rlari keyinroq özbek adabiyoti xrestomatiyalarida ham berilgan. Şoir devonining qölyozmasi Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik instituti qölyozmalar fondida saqlanadi. Uning hayoti va ijodi haqidagi ma'lumotlar Pölatjon Qayyumovning «Tazkirai Qayyumiy» asarida ham keltirilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qoriy Xöqandiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4088 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQoriy Xöqandiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4088
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4088
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 11-jild, 310-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 310-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.