Xudoyberdi Töxtaboyev

Xudoyberdi Töxtaboyev (1932–2021) — özbek bolalar yozuvçisi, jurnalist va pedagog. U 1991-yilda Özbekiston xalq yozuvçisi unvoniga sazovor bölgan, 1982-yilda Özbekistonda xizmat körsatgan madaniyat xodimi unvonini olgan, 1989-yilda Hamza nomidagi Davlat mukofoti laureati bölgan. «Sariq devni minib» romani va «Sehrli qalpoqça» qissasi uning eng maşhur asarlari hisoblanadi.12

ÖzME'ga köra, Töxtaboyev 1932-yil 17-dekabrda Farğona viloyatining Özbekiston tumanida tuğilgan; rusça Vikipediya tuğilgan joyini Katta Tağob qişloği deb körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, uning oilasi «quloqlaştiriş» siyosati qurboni bölgan: otasi bola hali gödak paytida halok bölgan, Ikkinçi jahon uruşi yillarida esa yoş Xudoyberdi bolalar uyida tarbiyalangan. Yozuvçi bu davr haqida keyinçalik «Beş bolali yigitça» romanida hikoya qilgan.

U 1949-yilda Qöqon pedagogika bilim yurtini, 1955-yilda Örta Osiyo (Toşkent) davlat universitetini tamomlagan.

ÖzME ma'lumotiga köra, 1955–1958-yillarda Töxtaboyev örta maktabda öqituvçi va direktor bölib işlagan. Söng matbuot sohasiga ötgan: «Toşkent haqiqati» gazetasida adabiy xodim va bölim mudiri (1958–1962), «Sovet Özbekistoni» gazetasida (1962–1970) va «Guliston» jurnalida (1970–1972) işlagan, «Yoş gvardiya» naşriyotida bölim mudiri va boş muharrir örinbosari bölgan. 1977–1980-yillarda «Gulxan» va «Yoş kuç» jurnallariga boş muharrirlik qilgan, 1980–1998-yillarda «Oltin meros» xalqaro xayriya jamğarmasi boşqaruviga raislik qilgan.

Töxtaboyev avval jurnalist va felyetonçi sifatida tanilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1958-yildan boşlab 14 yil davomida u gazetalarda 300 dan ortiq felyeton e'lon qilgan. Badiiy ijodga 1950-yillarda kirişgan. ÖzME'ga köra, uning birinçi hikoyalar töplami — «Şoşqaloq» (1961). Keyin «Felyetondan keyin» (1962), «Sir oçildi» (1963), «Sehrli qalpoqça» (1964) qissalari, «Muhabbat qöşiği» (1967), «Jonginam, şartingni ayt» (1969), «Omonboy bilan Davronboy sarguzaşti» (1974), «Konizar yulduzlari» (1978) kabi asarlari çiqqan.

1968-yilda naşr etilgan «Sariq devni minib» romani yozuvçiga keng şuhrat olib kelgan. Uning davomi — «Sariq devning ölimi» (1973), şuningdek, «Beş bolali yigitça» (1976), «Qasoskorning oltin boşi» (1981), «Yillar va yöllar» (1983), «Şirin qovunlar mamlakati» (1986), «Mungli közlar» (1988) va «Jannati odamlar» (1996) romanlari ham kitobxonlar orasida maşhur bölgan.

ÖzME Töxtaboyev asarlarini hazilga boyligi, bolalar hayoti, ularning tabiati va ruhiy keçinmalarini jonli, qiziqarli tasvirlaşi bilan ajralib turişini ta'kidlaydi va uni özbek bolalar adabiyotini jahon miqyosiga olib çiqqan yozuvçilardan biri deb ataydi. Rusça Vikipediyaga köra, «Sehrli qalpoqça» 1970-yilda bolalar uçun eng yaxşi kitob böyiça Butunittifoq tanlovida mukofot olgan va rus, ukrain, fransuz kabi tillarga ögirilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, yozuvçining asarlari 28 mamlakatda naşr etilgan. U 2021-yil 21-martda 88 yoşida vafot etgan.