Hodi Toqtoş
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Hodi Toqtoş (asl ismi — Hodi Xayrulloviç Toqtoşev; 1900—1931) — tatar şoiri va dramaturgi. ÖzME uni tatar şe'riyatiga yangi mavzular va ohanglar olib kirgan ijodkor sifatida baholaydi, Rusça Vikipediya esa uni tatar sovet poeziyasining asosçilaridan biri deb ataydi. Hayotining bir qismi Buxoro va Toşkent bilan boğliq bölgani uçun özbek adabiyoti bilan ham yaqin aloqada bölgan.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Toqtoş 1900-yil 20-dekabrda Tambov guberniyasida tuğilgan. Rusça Vikipediya tuğilgan kunini 1901-yil 1-yanvar deb beradi (farq eski va yangi kalendar hisobidan kelib çiqqan bölişi mumkin) va tuğilgan joyini Spassk uyezdiga qarağan Sirkidi qişloği, hozirgi Mordoviyaning Torbeyevo tumani deb körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, u köp bolali dehqon oilasida ösgan, dastlab qişloq madrasasida, keyin qöşni qişloqda tahsil olgan va Tukayga ergaşib şe'r yoza boşlagan.
Ikkala manbaga köra, 1915-yilda bölajak şoir tirikçilik izlab Buxoroga köçgan; Rusça Vikipediyaga köra, u yerda savdogar qarindoşining uyida va prikazçik yordamçisi bölib işlagan. ÖzME'ga köra, 1921-yilda Turkiston qöşinlari safida Toşkentda xizmat qilgan va qisqa vaqt Kommunistik universitetda tatar tili va adabiyotidan dars bergan. Söngra Orenburgda «Yöqsillar sözi» gazetasida işlagan: ÖzME buni 1922-yilga, Rusça Vikipediya esa 1919—1920-yillarga töğri keltiradi. Rusça Vikipediyaga köra, 1922-yil yozida u Moskvada Şarq mehnatkaşlari kommunistik universitetiga kirgan, keyin Qozonga köçib, umrining oxirigaça şu yerda yaşagan. Şoir 1931-yil 8-dekabrda Qozonda vafot etgan; Rusça Vikipediya ölimiga terlama sabab bölganini aytadi.
Ijodi
13ÖzME'ga köra, Toqtoşning ijodi 1918-yilda boşlangan; Rusça Vikipediyaga köra, uning ilk şe'ri «Turkiston sahrolarida» şu yili «Uluğ Turkiston» gazetasida bosilgan. Dastlabki asarlari Şarq romantik şe'riyati ruhida yozilgan: «Azroillar», «Öldirilgan payğambar», «Unutilgan qasam» şe'rlari va «Yer öğlonlari» şe'riy tragediyasi. Keyingi dostonlari — «Sirkidi ovuli», «Dovuldan söng», «Mukamay» — va tugallanmay qolgan «Tong şabadasi» romanida 1920-yillardagi inqilobiy voqealar aks etgan.
«Muhabbat tavbasi», «Alsu» dostonlari hamda «Yöqolgan gözallik» dramasida yoşlarning axloqiy tarbiyasi masalalari kötarilgan. ÖzME'ga köra, Tatariston qişloqlarida jamoalaştiriş jarayoniga bağişlangan «Komil» (1930) dramasi tatar dramaturgiyasi rivojiga sezilarli ta'sir körsatgan. Ensiklopediya şoirning qofiya imkoniyatlarini kengaytirgani va tatar adabiyotiga yangi şe'riy şakllar kiritganini ham alohida qayd etadi.
Özbek adabiyoti bilan aloqasi
13ÖzME'ga köra, Toqtoş Ğafur Ğulom, Ğayratiy, Amin Umariy, Şokir Sulaymon va boşqa özbek şoirlari bilan ijodiy aloqada bölgan. Uning «Kelajakka xatlar» (1931) dostoni va bir qator şe'rlari özbek tiliga ögirilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Qozon, Naberejniye Çelni va boşqa şaharlarda köçalarga şoir nomi berilgan, 2017-yilda Qozonda unga haykal örnatilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Hodi Toqtoş // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4290 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHodi Toqtoş. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4290
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4290
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Такташ, Хадиru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 11-jild, 184-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 184-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.