Onore de Balzak

Onore de Balzak (fransuzça Honoré de Balzac; 1799-yil 20-may, Tur — 1850-yil 18-avgust, Parij) — fransuz yozuvçisi va dramaturgi, Yevropa adabiyotida realizm oqimining asosçilaridan biri. Uning eng yirik merosi — köp sonli roman va qissalarni bir umumiy niyat atrofida birlaştirgan «Inson komediyasi» turkumi. ÖzME Balzak ijodida fransuz realizmi eng yuqori çöqqiga kötarilganini ta'kidlaydi.12

Inglizça Vikipediyaga köra, yozuvçi Bernar-Fransua Balssa oilasida tuğilgan; Rusça Vikipediya otasini Langedokdan çiqqan dehqon oilasi vakili sifatida tilga oladi. Ön yoşida u Vandomdagi oratoriançilar maktabiga yuborilib, u yerda yetti yil öqigan. 1814-yilda oila Parijga köçgan, 1816-yildan Balzak Sorbonnada ma'ruzalar tinglagan va otasining xohişi bilan bir neça yil huquqşunoslar idorasida işlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1819-yilda u notariuslikdan voz keçib, yozuvçi böliş niyatini oçiq e'lon qilgan.

Dastlabki yillarda Balzak taxalluslar bilan tez sotiladigan romanlar yozgan. 1820-yillar oxirida naşriyot va bosmaxona işini yuritişga uringan, biroq bu korxonalar sinib, uni uzoq yillar qarzga botirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1829-yilda çiqqan «Şuanlar» romani u öz ismi bilan imzolagan birinçi kitob bölib, unga yozuvçi sifatida nom keltirgan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1832-yildan Balzak polşalik graf xonim Evelina Ganskaya bilan xat yozişib, keyinçalik u bilan uzoq yillik yaqinlik qilgan. 1850-yil martda ular Berdiçev şahrida nikohdan ötgan va Parijga qaytgan, biroq yozuvçi tez orada oğir xastalikka çalinib, şu yil avgustda vafot etgan.

Rusça Vikipediyaga köra, köp jildli asar ğoyasi Balzakda 1831-yil atrofida tuğilgan; Inglizça Vikipediya bu niyatni 1832-yilga bağlaydi. Muallif turkumni Inqilobdan keyingi Fransiyaning badiiy tarixi va falsafasi deb bilgan va avval yozgan asarlarining aksariyatini ham unga kiritgan. ÖzME'ga köra, u epopeyani uç qismga ajratgan: «Odatlar haqidagi etyudlar», «Falsafiy etyudlar» va «Analitik etyudlar». Rejalaştirilgan 143 asarning 97 tasi yozib bitkazilgan. Eng katta qism — «Odatlar haqidagi etyudlar» bölib, ÖzME'ga köra, unga 72 ta roman kiradi; ular orasida «Gobsek» (1830), «Yevgeniya Grande» (1833), «Gorio ota» (1834) va «Yöqotilgan orzular» (1837–1843) bor.

Turkumning öziga xosligi — asarlarning özaro bağliqligi. Bir xil personajlar, masalan, sudxör Gobsek, savdogar Grande, bankir Nusingen va yoş Rastinyak, bir kitobdan boşqasiga ötib, ularning hayot yöli turli asarlarda davom etadi. ÖzME'ga köra, epopeya 19-asrning birinçi yarmidagi fransuz jamiyatini keng qamrab olgan, voqea va dalillarga boy, turli tabaqa vakillarining dramalarini körsatib bergan. Inglizça Vikipediya Balzakning hatto ikkinçi darajali qahramonlari ham murakkab va axloqan bir xil emasligini, Parij şahrining özi esa uning asarlarida deyarli tirik obrazga aylanganini qayd etadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, Balzak ijodi Emil Zolya, Çarlz Dikkens, Marsel Prust, Gustav Flober, Genri Jeyms va Fyodor Dostoyevskiy kabi yozuvçilarga ta'sir qilgan; uning köp asarlari ekranlaştirilgan. Genri Jeyms uni «barçamizning otamiz» deb atagan.

ÖzME'ga köra, Balzakning «Yevgeniya Grande», «Gorio ota», «Gobsek» va «Sağri teri tilsimi» asarlari S. Muhammadjonov, M. Mirzoidov, M. Mahmudov va boşqa tarjimonlar orqali turli yillarda özbek tilida naşr qilingan.