Feliks Mendelson

Feliks Mendelson (töla ismi Yakob Lyudvig Feliks Mendelson-Bartoldi; 1809-yil 3-fevral, Gamburg — 1847-yil 4-noyabr, Leypsig) — nemis kompozitori, dirijyor, pianinoçi va organçi, ilk romantizm davrining yirik namoyandasi. Inglizça Vikipediyaga köra, bugun u romantizm davrining eng sevimli kompozitorlaridan biri hisoblanadi. Uning «Yozgi tundagi tuş» asari uçun yozilgan «Töy marşi» butun dunyoda nikoh marosimlarida ijro etiladi.1

Tuğilgan sanasi ÖzME'da 3-mart deb berilgan, biroq Inglizça Vikipediya va boşqa manbalarda 3-fevral körsatiladi.

Inglizça Vikipediyaga köra, Mendelson bankir Abraham Mendelson oilasida tuğilgan, bobosi esa yahudiy faylasufi Mozes Mendelson bölgan. 1811-yilda oila Berlinga köçgan. Bolalar yetti yoşida xristian dinini qabul qilgan; «Bartoldi» qöşimça familiyasi esa onasining akasi taklifi bilan olingan. Feliks yoşligidan musiqiy iste'dodi bilan ajralib turgan va ÖzME qayd etganidek, bolaligidayoq virtuoz pianinoçi sifatida tanilgan. Opasi Fanni ham iste'dodli kompozitor va pianinoçi bölgan.

ÖzME'ga köra, yoş kompozitorning dunyoqaraşi şakllanişiga oilasi bilan yaqin bölgan Gyote, Gegel, Geyne va aka-uka Gumboldtlar ta'sir körsatgan. 16 yoşida u torli asboblar uçun oktet, bir yildan keyin esa «Yozgi tundagi tuş» uvertyurasini yaratgan.

1829-yilda Mendelson Berlinda Iogann Sebastyan Baxning unutilib ketgan «Matfey passioni»ni ijro etib, bu bastakorning merosiga qiziqişni qayta uyğotgan. 1820–1830-yillarda u Italiya, Şveysariya, Parij va Londonda yaşab ijod qilgan; Inglizça Vikipediyaga köra, u Britaniyaga jami ön marta borgan va yirik asarlarining köpi şu yerda ilk bor yangragan.

ÖzME'ga köra, 1833–1836-yillarda u Dyusseldorfdagi musiqa festivalini boşqargan, 1836–1845-yillarda Leypsigdagi Gevandxauz orkestrining boş dirijyori bölgan. 1843-yilda Leypsig konservatoriyasiga asos solgan. Bu öquv yurti hozir uning nomini taşiydi.

Mendelson deyarli barça musiqa janrlarida asar yozgan. ÖzME'ga köra, u romantik simfoniya va dasturli konsert uvertyurasi janrlarining asosçilaridan biri bölgan. Uning merosiga quyidagilar kiradi:

• beşta simfoniya (1824–1842), jumladan «Italiya» va «Şotlandiya» simfoniyalari;
• «Yozgi tundagi tuş» (1826) va «Gebrid orollari» uvertyuralari;
• skripka va orkestr uçun konsert (1844), fortepiano va orkestr uçun ikki konsert (1831, 1837);
• fortepiano uçun «Sözsiz qöşiqlar» turkumi (1832–1845);
• «Pavel» (1836) va «Iliya» (1847) oratoriyalari.

ÖzME uning uslubida romantizm va klassitsizm an'analari uyğunlaşganini, ohangdorlik, şakl mukammalligi, garmoniyaning tiniqligi va orkestr böyoqlarining nafisligini ta'kidlaydi. Inglizça Vikipediya esa uning didi List, Vagner va Berlioz kabi zamondoşlariga nisbatan mumtoz an'anaga yaqinroq bölganini qayd etadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, 1847-yil may oyida opasi Fannining vafoti kompozitorni qattiq iztirobga solgan. Öşa yilning noyabrida u 38 yoşida Leypsigda bir neça marta miyaga qon quyilişidan söng vafot etgan. ÖzME'ga köra, 1874–1877-yillarda uning barça asarlari 36 jildda Leypsigda töla naşr etilgan.