Lohur

Lohur (urduça: لاہور; inglizça: Lahore) — Pokistonning şimoli-şarqiy qismida, Ravi daryosining çap sohilida joylaşgan yirik şahar. U Panjob viloyatining ma'muriy markazi bölib, mamlakatda Karaçi şahridan keyin ikkinçi örinda turadi.

Lohur tarixi haqida aniq yozma ma'lumot saqlanmagan. Şahar nomi bilan tilga olingan birinçi hujjat — 982-yilda yozilgan «Hudud al-olam» asari; unda Lohur «ulkan bozorlari va katta boğlari bor» şahar sifatida tilga olinadi. Ptolemeyning «Geografiya» asarida tilga olingan Labokla şahri qadimgi Lohurga işora qilişi mumkin.

10-asrda şahar hind rojaliklaridan birining markazi bölgan. 11-asrda Mahmud Ğaznaviy şaharni egallagan (ingliz Vikipediyasiga köra 1020–1027-yillar oraliğida). Özbekça Vikipediyaga köra, Lohur 1099–1114 va 1153–1186-yillarda Ğaznaviylar davlatining poytaxti bölgan; ingliz Vikipediyasida esa u 1152-yilda şarqiy poytaxt, 1163-yilda Ğazni qulagaç yagona poytaxt bölgani aytiladi. 1186-yildan keyin şaharni Ğuriylar egalladi, 1206-yildan keyin u Dehli sultonligining dastlabki poytaxti böldi.

Şahar möğullar hujumiga bir neça bor uçragan (özbekça Vikipediyada 1240-yil, inglizça manbada 1241-yil körsatilgan). 1398-yilda Amir Temur qöşinlari şaharni egalladi. Boburiylar davrida (rusça Vikipediyaga köra 1524–1752-yillar) Lohur muhim siyosiy va madaniy markaz böldi; Akbar davrida, 1584-yildan boşlab, imperiya poytaxti vazifasini bajardi. 18-asrda şahar Nodirşoh va Ahmadşoh Durroniy hukmronligida bölgan. 1799-yildan sikhlar davlati tarkibiga kirdi. Britaniya hukmronligi örnatilgan yil manbalarda farq qiladi: 1848-yil (rusça manba) va 1849-yil (özbekça va inglizça manbalar). 1947-yildan Lohur Pokiston tarkibida, Panjob viloyatining markazi bölib qoldi. Bu yili böliniş çoğida şaharda qonli töqnaşuvlar yuz berdi, hindular va sikhlarning aksariyati şahardan ketdi.

Lohur 31°15′–31°45′ şimoliy kenglik va 74°01′–74°39′ şarqiy uzunlik oraliğida joylaşgan. Şimol va ğarbda Şeykxupura, janubda Kasur tumanlari bilan çegaradoş; şaharning şimoliy qismidan Ravi daryosi oqadi. Iqlimi yarim quruq: yoz uzoq, issiq va yomğirli, qiş quruq va iliq. May–iyul oylarida harorat 40–48 °C ga yetadi. Yillik örtaça yoğin taxminan 629 mm.

Aholi soni manbalarda turliça berilgan: 1998-yilgi röyxatga köra özbekça Vikipediyada 5,1 million, rusça Vikipediyada 6 318 745 kişi körsatilgan; ingliz Vikipediyasida hozirgi aholi 14 milliondan ortiq deyiladi. Rusça manbaga köra aholining 94 foizi musulmon, 5,8 foizi xristian. Eng keng tarqalgan til — panjobiy; urdu va (biznes hamda ta'limda) ingliz tili ham işlatiladi.

Lohur — muhim transport tuguni va yirik savdo-moliya markazi. Şaharda töqimaçilik, oziq-ovqat, rezina-texnika, kön-poyabzal, metallurgiya, maşinasozlik, kimyo sanoati rivojlangan; oyna-şişa işlab çiqariş, temir yöl ustaxonalari va issiqlik elektr stansiyalari bor. Şahar qadimdan hunarmandçilik markazi: oltin va kumuş buyumlar, gilam, kaşta va naqqoşlik maşhur. Allama Iqbol nomidagi xalqaro aeroport markazdan taxminan 15 km uzoqda joylaşgan; şaharda Pokiston temir yöllari boş boşqarmasi ham bor.

Şaharda Panjob universiteti (1882-yildan), muhandislik-texnologiya universiteti va Milliy san'at kolleji faoliyat yuritadi. Markaziy muzey, san'at va savdo muzeylari, texnologiya muzeyi mavjud. Ingliz Vikipediyasiga köra, Lohur YUNESKOning «Adabiyot şahri» va Pokiston naşriyot sohasining yirik markazi.

Me'moriy yodgorliklar orasida Lahore qal'asi, Badşahi masjidi, Vazirxon masjidi, Oltin masjid, Jahongir saroyi bor. Lahore qal'asi va Şalimar boğlari YUNESKO Jahon merosi röyxatiga kiritilgan. Şahar yaqinida Jahongir maqbarasi joylaşgan. 1968-yilda Lohur rezolyutsiyasi xotirasiga Minori Pokiston qurilgan.