Masxadov Aslan Alieviç
SaqlaşBoşqa nomlari: Aslan Maskhadov
Öqiş: 2 daqiqa
Aslan (Xolid) Alieviç Masxadov (1951-yil 21-sentyabr – 2005-yil 8-mart) — çeçen davlat, siyosiy va harbiy arbobi, Çeçeniston Içkeriya Respublikasi (ChIR) prezidenti. U 1990-yillarning boşida ChIR qurolli kuçlarini yaratişda qatnaşgan va ularning Rossiya qöşinlariga qarşi harbiy harakatlariga rahbarlik qilgan.
Hayoti
13Masxadov Qozoğiston SSR Qarağanda viloyatidagi Şokay qişloğida tuğilgan. Uning oilasi 1944-yilda şu joyga deportatsiya qilingan edi. U Alleroy qavmiga mansub edi. Çeçen va inguş xalqlari reabilitatsiya qilingaç, oila 1957-yilda (boşqa ma'lumotlarga köra — 1959-yilda) Çeçen-Inguş Respublikasining Nadtereçniy tumanidagi Zebir-Yurt qişloğiga qaytdi. U 1966-yilda BLKYSga kirdi, 1968-yilda Nadtereçnoye qişloğidagi örta maktabni tamomladi.
Harbiy xizmati
13Rus tilidagi Vikipediyaga köra, Masxadov 1969-yilda Tbilisi oliy artilleriya qömondonlik bilim yurtiga kirib, 1972-yilda tamomlagan. 1972–1978-yillarda Uzoq Şarq harbiy okrugida xizmat qilgan. 1978-yilda M. I. Kalinin nomidagi Leningrad harbiy artilleriya akademiyasiga kirib, 1981-yilda imtiyozli diplom bilan tugatgan. Hujjatlarda u Oslan deb yozilgan, sinfdoşlari uni Oleg deb atagan. Söng Janubiy qöşinlar guruhida (Vengriya) xizmat qilgan, 1986-yildan Boltiqböyi harbiy okrugida (Vilnyus) polk qömondoni bölgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 1991-yil yanvarida Vilnyus teleminorasini egallaşda qatnaşmagan, keyinçalik buni afsus bilan eslagan. U polkovnik unvonida zaxiraga çiqqan va ikki marta «Vatanga xizmati uçun» ordeni bilan taqdirlangan.
Birinçi çeçen uruşi
131992-yil oxirida u Groznıyga kelib, Joxar Dudayev tomonidan Fuqaro mudofaasi boşliği, söng Boş ştab boşliği etib tayinlangan. Birinçi çeçen uruşida köpgina yirik operatsiyalarni rejalaştirgan, 1994–1995-yillarda Grozniydagi Prezident saroyi mudofaasiga rahbarlik qilgan. 1995-yil fevralida Dudayev unga diviziya generali unvonini bergan. 1996-yil 31-avgustda u Aleksandr Lebed bilan Xasavyurt kelişuvini imzoladi.
Prezidentligi
131996-yil 17-oktyabrda hukumat boşliği böldi. U vitse-prezident Vaxa Arsanov bilan nomzod bölib, 1997-yil 27-yanvarda 59,3% ovoz bilan prezident etib saylandi; Basayev 23,5%, Yandarbiev 10,1% ovoz oldi (Udugov natijasi manbalarda 7,1% va 0,9% deb turliça körsatilgan). Rus Vikipediyasiga köra, EXHT jiddiy buzilişlarni aniqlamagan. 1997-yil 12-mayda Moskvada Boris Yeltsin bilan tinçlik şartnomasini imzoladi.
Uning davrida iqtisodiyot va ijtimoiy sohaning tanazzulga uçraşi, odam öğirlaş holatlari qayd etilgan. 1999-yil fevralida u şariat qonunlarini joriy qildi. U 1998-yil 23-iyulda hamda 1999-yil 21-mart va 10-aprelda suiqasdlardan omon qolgan.
Ikkinçi uruş va ölimi
131999-yilda ikkinçi çeçen uruşi boşlanganidan söng u partizanlar qarşiligiga qaytdi. 2005-yil 15-yanvarda jangovar harakatlarni töxtatiş haqida buyruq berdi. 2005-yil 8-martda Tolstoy-Yurt qişloğida FXX maxsus operatsiyasida öldirildi. FXX rahbari Patruşev uni tirik qölga oliş rejalaştirilganini, ammo bunkerga granata otilganda tasodifan halok bölganini aytgan.
Munozarali da'volar
13Şimoliy Osetiya Oliy sudining 2006-yilda Nurpaşi Kulaev işi böyiça hukmida Masxadovning Beslan maktabini egallaşga aloqadorligi haqida da'vo bor. Ingliz Vikipediyasiga köra, u özi bu hujumni vahşiylik deb atagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Masxadov Aslan Alieviç // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1108 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMasxadov Aslan Alieviç. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1108
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1108
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q193354wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.