Nadiya Anjuman

Nadia Anjuman (Nadiya Anjuman) — afğon şoirasi. U 1980-yil 27-dekabrda Hirotda tuğilgan va 2005-yil 4-noyabrda 25 yoşida vafot etgan.

Nadia Anjuman Xeraviy Afğoniston şimoli-ğarbidagi Hirot şahrida tuğilgan. U olti farzandli oilada ösgan. Ingliz tilidagi maqolada uning asli Adraskan tumanidan ekani ham aytiladi. 1995-yil sentabrida Tolibon Hirotni egallab, viloyat gubernatori Ismoilxonni hokimiyatdan ağdargaç, ayollarning erkinligi keskin çeklangan. Maktabning öninçi yilida öqiyotgan iqtidorli öquvçi Anjuman ta'lim oliş imkonidan mahrum böldi: Tolibon qizlar maktablarini yopib, xususiy öqitişni ham taqiqlagan edi.

1996-yilda u boşqa mahalliy ayollar bilan birga „Oltin igna tikuvçilik maktabi“ nomli yaşirin ta'lim doirasiga qatnay boşladi. Iştirokçilar haftada uç marta tikuvçilikni örganiş bahonasida yiğilar, aslida Hirot universiteti professorlarining adabiyot böyiça ma'ruzalari va munozaralarini tinglar edi. Qölga tuşsa, qamoq, qiynoq va ehtimol osib qöyiş jazosi kutilgan. Himoya uçun bolalar bino taşqarisida kuzatuvçilik qilgan, diniy politsiya yaqinlaşganda ayollar kitoblarini yaşirib, tikuvçilik bilan band bölib köringan.

Anjumanning adabiyotdagi ustozi Hirot universiteti professori böldi. Ustozning ismi manbalarda turliça berilgan: özbekça va rusça manbalarda Muhammad Ali Rahyab, inglizça maqolada Muhammad Nosir Rahyab. U Anjumanni Hofiz Şeroziy, Bedil Dehlaviy, Foruğ Farroxzod va boşqa ijodkorlar bilan taniştirgan.

2001-yilda Tolibon rejimi ağdarilganda Anjuman 21 yoşda edi. U Hirot universitetining adabiyot fakultetiga qabul qilindi va 2002-yilda tamomladi. Keyinçalik Hirot universitetida adabiyot böyiça ta'lim olgan, u yerda kutubxona mudiri bölgan Farid Ahmad Majid Neiyaga turmuşga çiqdi. Döstlari va tarafdorlariga köra, Neiya va uning oilasi uning şe'rlarini obröga putur yetkazadi deb hisoblagan, biroq Anjuman yozişda davom etgan. Vafotidan sal oldin ularning bitta öğli tuğilgan.

Anjumanning „Gul-e-dodi“ şe'riy kitobi Afğoniston, Pokiston va Eronda maşhur bölgan (inglizça maqolaga köra), rusça maqolada esa Afğoniston va Eronda maşhurligi aytilgan. Kitob nomi „Tut guli“, „Qora gul“, „Flower of Smoke“ (Tutun guli) kabi turliça tarjima qilingan. Manbalarda kitobning naşr yili ham turliça: bir joyda u 2002-yilgaça, boşqa joylarda 2005-yilda çiqqan deyiladi. Kitob Afğonistonda uç marta qayta naşr etilgan va 3000 nusxadan ortiq sotilgan.

U „Yek sàbad délhore“ („Taşvişning köpligi“) nomli ikkinçi töplamni 2006-yilda naşr etişni rejalaştirgan edi. Unda turmuşidagi yolğizlik va qayğuni ifodalovçi şe'rlar bor.

2005-yil 4-noyabrda Anjuman va eri örtasida janjal çiqdi. Neiyaning aytişiça, Anjuman Ramazon hayitida oila va döstlarni ziyorat qilmoqçi bölgan, eri esa uning singlisinikiga borişiga ruxsat bermagan. Janjal muştlaşuvga aylangan. Neiya uni huşidan ketgunça kaltaklagan va bir neça soatdan söng rikşada kasalxonaga olib borgan. Haydovçining keyingi aytişiça, Anjuman allaqaçon vafot etgan edi. Neiya kaltaklaşni tan olgan, ammo öldirişni emas; u Anjuman zahar içgan, deb da'vo qilgan. Neiya va oilasi otopsiyaga ruxsat bermagani uçun ölim sababi aniq belgilanmagan. Neiya va onasi hibsga olingan.

Birlaşgan Millatlar Taşkiloti vakili Adrian Edvards bu ölimni „fojiali“ deb atab, uni tekşiriş va aybdorni sudda javobgarlikka tortiş zarurligini bildirgan. Neiya qotillikda aybdor deb topilib qamalgan. Qabila oqsoqollari Anjumanning kasal otasini Neiyani keçirişga undagan; Neiya beş yil qamaladi degan va'dadan söng ota rozi bölgan. Afğon sudlari Anjumanning ölimini öz joniga qasd deb rasman tan olgan va Neiya bir oydan söng ozod etilgan. Akasining aytişiça, otasi köp ötmay vafot etgan. Oltı oylik öğli Neiyaning vasiyligida qolgan.

Diana Arterian va Marina Omar Anjuman şe'rlarini inglizçaga tarjima qilgan. Farzona Mari tahriri va tarjimasidagi „Load Poems Like Guns“ (2015) kitobida uning şe'rlari fors va ingliz tillarida berilgan. Italyan tilidagi tarjimasi „Elegia per Nadia Anjuman“ nomi bilan 2006-yilda çiqqan.