Quva
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Quva — Farğona viloyatidagi şahar, Quva tumanining markazi; Farğona vodiysidagi eng qadimiy şaharlardan biri. ÖzME'ga köra, u Farğona şahridan 40 km şimoli-şarqda joylaşgan, 1974-yildan şahar maqomiga ega, 2005-yilda aholisi 40 ming kişi bölgan. Eng yaqin temir yöl bekati — Quva (4 km).1
Nomi
13Şahar nomining kelib çiqişi haqida turli rivoyat va qaraşlar mavjud. ÖzME'ga köra, «Farğona tarixi» muallifi Ibrat uni dastlab Qubod yoki Qubo deb atalgan, keyin «Quva» şaklini olgan deb yozgan. Tarixçi A. Muhammadjonov esa nomni «Qaviybod» yoki «Qavobod» şakllariga boğlab, uni hukmdor qarorgohi, poytaxt ma'nosida izohlagan. Rusça Vikipediyaga köra, «Qubo» söziga «kuçli, mustahkam qal'a» ma'nosi berilgan; boşqa bir qaraşga köra esa nom qirğiz va özbeklarda uçraydigan «quva» uruğ nomidan kelib çiqqan.
Qadimgi va örta asrlar tarixi
13ÖzME'ga köra, Quva va Davan davlati haqidagi ilk ma'lumotlar miloddan avvalgi 2-asrga oid Xitoy manbalarida uçraydi. Öşa davrda şahar ark (köhandiz), şahriston va rabotdan iborat bölgan, atrofi ikki qator baland mudofaa devori bilan öralgan. Rabotda baland supa ustida budda ibodatxonasi qurilgan bölib, u 8-asr boşlarida arablar tomonidan vayron qilingan. Rusça Vikipediyaga köra, 739-yilda Xuroson noibi Nasr ibn Sayyor Quvani qamal qilgan va keyin şahar hukmdorining öğli bilan sulh tuzgan.
9–12-asrlarda Quva Farğonaning yirik va obod şaharlaridan biriga aylangan. ÖzME'ga köra, Istaxriy uni kattaligi jihatidan Axsikatdan keyingi ikkinçi şahar deb ta'kidlagan, Ibn Havqal esa Sirdaryogaça yetib boradigan anhor böyida joylaşganini yozgan. Şahar markazida Registon maydoni, arkda jome masjidi, rabotda saroy, qamoqxona va bozorlar bölgan. Quvada temirçilik va şişasozlik yuksak darajaga yetgan, şaharning öz tangasi zarb etilgan. U Mahmud Koşğariyning «Devonu luğotit turk» asariga ilova qilingan xaritada ham körsatilgan.
Möğullar istilosi oqibatida Quva vayron bölgan va 14–16-asrlarda kiçik qasabaga aylangan. «Boburnoma»da u Andijondan törtta yiğoç masofadagi qişloq sifatida tilga olinadi.
Arxeologik tadqiqotlar
13ÖzME'ga köra, 1956–1960-yillarda Yahyo Ğulomov rahbarligida şaharda keng qazişma işlari olib borilgan. Örta asrlarda Quvaning umumiy maydoni 100–120 gektar bölgani, şahriston 12 gektarni, uning şimoli-şarqiy burçagidagi ark esa 1 gektarni egallagani aniqlangan. Rusça Vikipediyaga köra, şu yillarda 7–8-asrlarga oid budda ibodatxonasi, undagi loydan yasalgan Budda va boşqa ilohlar haykallari topilgan. 1998-yilda Ahmad al-Farğoniy tavalludining 1200 yilligiga tayyorgarlik davomida ötkazilgan qazişmalarda 8 m dan ortiq çuqurlikdan miloddan avvalgi 2–1-asrlarga oid buyumlar topilgan va şaharning uç darvozasi örni aniqlangan.
Maşhur kişilar
13ÖzME'ga köra, Quvadan köplab olim va ijodkorlar yetişib çiqqan. Ular orasida mutafakkir Ahmad al-Farğoniy, Abu Nasr Ahmad ibn Muhammad al-Quboviy, Rukniddin Quboviy, Abduqayum Vahmiy va Şokirxon Hakimiy bor.
Bugungi Quva
13Şaharda paxta tozalaş va ğişt zavodlari, mebel, tikuvçilik, qandolatçilik va töqimaçilik korxonalari, anor şarbati işlab çiqaruvçi sex faoliyat körsatadi. Umumta'lim va musiqa maktablari, litsey, kutubxonalar, ölkaşunoslik muzeyi, stadion, madaniyat va istirohat boği, Ahmad al-Farğoniy yodgorlik majmuasi bor. Quvadan Farğona, Qöqon, Marğilon, Andijon va boşqa şaharlarga avtobus qatnovi yölga qöyilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Quva // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3180 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQuva. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3180
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3180
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Кува (Узбекистан)ru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 11-jild, 338–339-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 338–339-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.