Rasul Hamzatov

Rasul Hamzatov (Rasul Hamzatoviç Hamzatov; 1923–2003) — avar şoiri, nasrnavis, publitsist va tarjimon, Doğistonning eng maşhur adiblaridan biri. U ona tilida — avar tilida yozgan, asarlari esa rus tili orqali köplab xalqlarga tanilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u jamoat va siyosat arbobi sifatida ham tanilgan, Lenin mukofoti (1963) va boşqa köplab mukofotlar sohibi bölgan.1

Rusça Vikipediyaga köra, Rasul Hamzatov 1923-yil 8-sentabrda Doğistonning Xunzax tumanidagi Sada (Tsada) qişloğida, Doğiston xalq şoiri Hamzat Sadasa oilasida tuğilgan. ÖzME'ga köra, yoşligida u köçma avar teatrida rejissyor yordamçisi, respublika gazetasi tahririyati va radio qömitasida adabiy xodim bölib işlagan (1940–1945). Rusça Vikipediya undan oldin uning avar pedagogika bilim yurtini bitirgani va maktabda öqituvçilik qilganini ham qayd etadi.

1945–1950-yillarda u Moskvadagi Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutida tahsil olgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1951-yildan umrining oxirigaça Doğiston yozuvçilar taşkilotiga rahbarlik qilgan, köp yillar davomida SSSR Oliy Kengaşi deputati bölgan. Şoir 2003-yil 3-noyabrda Moskvada vafot etgan va Doğistondagi Tarki qişloği yaqinida, rafiqasi qabri yonida dafn etilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, Hamzatov şe'r yozişni 9 yoşida boşlagan, ilk kitobi avar tilida 1943-yilda çiqqan. ÖzME uni «Ilhombaxş muhabbat, olovli nafrat» töplami sifatida tilga oladi. Keyin «Bizning toğlar» (1947), «Mening yurtim» (1948), «Tuğilgan yilim» (1950), «Doğiston bahori» (1955), «Qalbim mening toğlarda» (1959), «Yuksak yulduzlar» (1962), «Bitiklar» (1963), «Yillar ortidan yillar» (1968), «Çegara» (1972), «Muhabbatnoma» (1974) kabi köplab şe'riy kitoblari naşr etilgan.

ÖzME Hamzatov ijodini Şarq va Ğarb şe'riyati an'analari tutaşgan nuqtada paydo bölgan betakror hodisa deb baholaydi. Uning toğlik xalqlarning ruhiy olamini aks ettirgan şe'rlari 1950-yillardayoq milliy ruhi, samimiyligi va tuyğularining tozaligi bilan kitobxonlar e'tiborini qozongan. Şe'rlarining lirik qahramoni — odamlardagi ezgu fazilatlarni qadrlaydigan, boşqalarga mehrini ayamaydigan, hayot tajribasi boy inson.

Hamzatov asosan lirik şoir bölsa-da, «Otam bilan suhbat» (1953), «Toğ qizi» (1958), «Onalarni asrang» (1978) kabi dostonlar ham yaratgan. Uning eng maşhur nasriy asari — hayot, adabiyot va vatan haqidagi «Mening Doğistonim» lirik qissasi (1967–1971). ÖzME'ga köra, bu asar boşqa xalqlar adabiyotida milliy ğurur tuyğusining uyğonişiga sezilarli ta'sir körsatgan. Rusça Vikipediyaga köra, Hamzatovning köplab şe'rlari taniqli bastakorlar tomonidan qöşiqqa aylantirilgan.

ÖzME'ga köra, Hamzatov asarlari özbek tiliga ham tarjima qilingan va şu davr özbek adabiyotiga ta'sir körsatgan. Xususan, Şukrulloning «Javohirlar sandiği» lirik qissasi «Mening Doğistonim» ta'sirida yozilgan. Şoir Ğafur Ğulom, Asqad Muxtor, Hamid Ğulom, Şukrullo, Abdulla Oripov kabi özbek ijodkorlari bilan yaqin ijodiy aloqada bölgan. Özbek tilida uning «Yuksak yulduzlar» töplami 1964-yilda Toşkentda çop etilgan.