şifokor

Şifokor — tibbiyot xodimi, kasallikka çalingan yoki jarohatlangan odam soğligini tiklaş bilan şuğullanuvçi kasb egasi. Xalq orasida uni „doktor“, „vraç“, „tabib“ (asosan xalq tabobatiga oid) deb ham ataşadi; qadimda bu kasb egalari „hakim“ deb nomlangan.

Şifokorning asosiy işi kasalliklar va jarohatlarning oldini oliş, ularni aniqlaş va davolaşdir. Tibbiyot kasalliklar, jarohatlar hamda boşqa jismoniy va ruhiy holatlarni örganiş, taşxis qöyiş, başorat qiliş va davolaş orqali soğliqni mustahkamlaş, saqlaş yoki tiklaşni maqsad qiladi.

Şifokorlar muayyan kasallik turlari, bemorlar guruhlari va davolaş usullariga ixtisoslaşişi mumkin. Boşqalari umumiy amaliyot bilan şuğullanib, şaxslar va oilalarga uzluksiz hamda keng qamrovli tibbiy yordam körsatadi. Şifokorlik deb hisoblanadigan kasblarga pediatr, jarroh, oftalmolog, tiş şifokori, terapevt, ginekolog, urolog, psixiatr va boşqalar kiradi.

Şifokor tibbiy etika qoidalariga amal qiladi: bemorlarga nisbatan e'tibor, mehr-şafqat va xayrixohlik körsatişi talab etiladi. Şifokorning vazifalaridan biri — tibbiy sirni saqlaş, ya'ni bemorning soğligi, şaxsiy va oilaviy hayoti haqidagi ma'lumotlarni oşkor qilmaslik.

Rus Vikipediyasiga köra, şifokorlik eng qadimiy kasblardan biri bölib, davolaş ildizlari tasavvuf, ilohiyot va falsafa bilan çambarças boğliq. Hozirgi tibbiyot esa fan sifatida diniy va sehrgarlik ildizlaridan uzoqlaşgan.

Inglizça physician (şifokor) sözi kamida töqqiz yuz yillik tarixga ega. Bir paytlar şifokorlar (physicians) va jarrohlar alohida kasb egalari bölib, an'anaviy ravişda raqib hisoblangan. Angliya qiroli Genrix VIII 1518-yilda Londondagi Qirollik şifokorlar kollejiga nizom bergan, 1540-yilda esa sartaroşlar-jarrohlar kompaniyasiga alohida nizom bergan.

Tibbiyotda eng qadimgi kasbiy qasamyod — Gippokrat qasamyodi. Rus Vikipediyasi ma'lumotiga köra, 1948-yilda qabul qilingan Jeneva deklaratsiyasi uning zamonaviy talqini hisoblanadi va 1949-yilda Xalqaro tibbiy etika kodeksiga kiritilgan.

Rus Vikipediyasiga köra, şifokor malakasi oliy tibbiy ta'limni, tor ixtisoslik bölsa — qöşimça kasbiy tayyorgarlikni talab qiladi. Köpgina davlatlarda şifokorlik faoliyati uçun mahalliy hokimiyat ruxsati yoki akkreditatsiya (sertifikatsiya) kerak; noqonuniy davolaş köp joylarda jinoiy javobgarlikka olib keladi.

Ta'lim va malaka talablari mamlakatlarga qarab keskin farq qiladi. Buyuk Britaniyada şifokor böliş uçun tibbiyot va jarrohlik böyiça bakalavr darajasi kerak. AQShda şifokorlarning aksariyati tibbiyot doktori (M.D.) darajasiga ega, kamroq qismi osteopatik tibbiyot doktori (D.O.) darajasini oladi. Tibbiyot maktabini tamomlagaç, şifokorlar tanlagan ixtisosligi böyiça rezidenturani ötaydi, subixtisoslik uçun esa rezidenturadan keyin fellowship talab etiladi. Sertifikatlaş kengaşlari şifokorlardan tanlangan ixtisoslikning asosiy bilim va könikmalarini imtihon orqali muntazam tasdiqlaşni talab qiladi; qayta sertifikatlaş ixtisoslikka qarab har yetti yildan ön yilgaça oraliqda ötkaziladi.