Sanjar Seyitjafarviç Asfendiarov

Sanjar Seyitjafaroviç Asfendiarov (1889-yil 20-oktabr, Toşkent — 1938-yil 25-fevral, Olmaota) — harbiy şifokor, davlat arbobi, tarixçi olim va professor. Turkiston va Qozoğistonda soğliqni saqlaş hamda oliy ta'lim tizimini taşkil etişda qatnaşgan.

Rus Vikipediyasiga köra, otasi Seyitjafar Asfendiarov Turkiston general-gubernatori huzurida harbiy tarjimon bölgan (1845–1928), onasi Gulandam Qoşqarboyevna Qosimova. Sanjar xon Abulxayrning avlodi sifatida körsatiladi. Özbek Vikipediyasi esa otasini nayman qabilasidan çiqqan, çor armiyasining iste'fodagi polkovnigi deb bayon qiladi. Bu ma'lumotlar bir-biriga mos kelmaydi. 1916-yildan rafiqasi Rabiga Seralievna bölgan; u 1938-yilda qatağon qilingan. Manbalarda uning qamoqda bölgan muddati va joyi turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 5 yil KarLAG, rusça Vikipediyada Akmola lagerida bir neça yil, 1943-yilda ozod etilgani aytiladi.

Asfendiarov 1907-yilda Toşkent real bilim yurtini, 1912-yilda Peterburgdagi Harbiy tibbiyot akademiyasini tamomlagan. Harbiy şifokor sifatida Turkistondagi polklarda xizmat qilgan. Birinçi jahon uruşida 1914-yil dekabrda Lodz yaqinida nemislar qöliga asir tuşgan. Xalqaro Qizil Xoç uyuştirgan asirlar almaşinuvi orqali Şvetsiya yöli bilan Peterburgga qaytgan; ingliz va rus manbalariga köra, bu 1915-yil oxirida röy bergan.

1917-yildan Buxoro va Toşkent sovetlari işida qatnaşgan. 1918-yilda Buxoro amiriga qarşi kuraşda iştirok etgan. 1919-yilda kommunistik partiyaga kirgan. 1919–1925-yillarda Turkiston ASSRda turli lavozimlarda işlagan: soğliqni saqlaş xalq komissari, yer xöjaligi xalq komissari, Turkiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti kotibi. 1925–1928-yillarda Moskvada SSSR MIK Prezidiumi a'zosi bölgan, Şarqşunoslik institutiga rahbarlik qilgan va Moskva davlat universitetida professor bölgan.

1928-yilda Olmaotaga köçgan. 1928–1931-yillarda Qozoğiston pedagogika institutining (Qozoğiston davlat universitetining) birinçi rektori bölgan. 1931–1933-yillarda Olmaota tibbiyot institutini boşqargan va şu bilan birga Qozoğiston soğliqni saqlaş xalq komissari bölgan. Özbekça Vikipediyaga köra, institutda bir qança kafedralar oçilgan, yuqumli kasalliklarga qarşi kuraş va bepul tibbiy yordam yölga qöyilgan.

1933-yildan SSSR Fanlar akademiyasi Qozoğiston bazasi raisining örinbosari, Qozoq milliy madaniyat ilmiy-tadqiqot instituti tarix sektori mudiri bölgan.

U Qozoğiston tarixiga oid asarlar yozgan. Asosiylari: «Qozoğiston tarixi (qadimgi zamonlardan)» (1935), «1916-yilgi Qozoğistondagi milliy-ozodlik qözğoloni» (1936), «Şarq tarixini örganiş uçun manbalar» (1928). P. A. Kunte bilan birga «Qozoğiston ötmişi manba va manbalarda» töplamini tahrir qilgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, u rus, ingliz, fransuz, lotin va Şarq tillarini bilgan.

1937-yil 22-avgustda hibsga olingan. Şu yilning 27-sentabrida «aksilinqilobçi millatçi» sifatida partiyadan çiqarilgan. 1938-yil 25-fevralda SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasining çiqma sessiyasi uni ölim jazosiga hukm qilgan va öşa kuni otilgan. 1958-yil 26-mayda SSSR Oliy sudi qaroriga köra jinoyat tarkibi yöqligi sababli oqlangan.

1989-yil 11-yanvarda Olmaota tibbiyot instituti uning nomi bilan atalgan; hozir Qozoğiston milliy tibbiyot universiteti u nomini olib yuribdi. Olmaota, Ostona va Qizilordada köçalar uning nomida; Olmaotadagi Töle bi köçasidagi uyda xotira lavhasi örnatilgan.