Gulsum Asfendiarova
SaqlaşBoşqa nomlari: Gulsum Asfendiyarova
Öqiş: 2 daqiqa
Gulsum Jafarovna Asfendiarova (1880 yoki 1881, Toşkent — 1937, Toşkent) — birinçi oliy ma'lumotli qozoq ayol şifokori, Turkiston ölkasida soğliqni saqlaş tizimi taşkilotçisi va tibbiyot öqituvçisi.
Hayoti va ta'limi
13Tuğilgan yili manbalarda turliça körsatilgan: özbekça Vikipediyada 1880-yil 12-noyabr, rusça Vikipediyada 1881-yil 12-noyabr, inglizça Vikipediyada 1880-yil 12-noyabr. U Seyitjafar Asfendiyarov va Gulyandam (qizlik familiyasi Qosimova)ning uçinçi qizi edi. Otasi Turkiston general-gubernatorligida harbiy tarjimon bölib işlagan va 1916-yilda general-mayor unvoni bilan nafaqaga çiqqan. Taniqli qozoq olimi va siyosatçisi Sanjar Asfendiyarov uning ukasi edi.
Gulsum boşlanğiç ta'limni uyda oldi. 1890-yilda, ön yoşida Toşkent ayollar gimnaziyasiga kirdi va uni 1899-yilda tugatdi. 1897-yilda Sankt-Peterburgda oçilgan Ayollar tibbiyot institutida öqiş qimmat edi. 1902-yilda general-gubernator huzuridagi kengaş Turkiston ölkasi qizlari uçun 10 ta stipendiya tayinladi. Şu yili stipendiyani Gulsum Asfendiarova va Zeynab Abdurahmonova ham oldi. Ular institutni 1908-yilda tugatdi. Zeynab Abdurahmonova bir neça yil işlagaç, turmuşga çiqib ketdi; “birinçi” unvoni Asfendiarovaga berildi.
Faoliyati
131908-yil 16-mayda u imperator Nikolay II ga ariza yozib, Sirdaryo viloyati Çimkent tumanidagi Tamerlanovka qişloğida uçastka şifokori bölişni söradi. Ariza 5-iyunda qabul qilindi. 1910-yilda Namangan tumanidagi Pop qişloq vraçlik punktiga ötdi.
1913-yilda Xiva şahar kasalxonasida boş vraç yordamçisi-akuşer bölib işladi va ölka tarixida birinçi marta kesariya operatsiyasini ötkazdi. 1914-yilda Toşkentga qaytib, otasi kömagida 30 örinli xususiy tuğruqxona oçdi, keyinçalik şahar tuğruqxonalaridan biriga rahbarlik qildi. 1918-yilda Qozonda bölib ötgan Butunrossiya musulmon ayollar qurultoyiga delegat böldi va taşkiliy byuro a'zosi etib saylandi. Inglizça manbada qurultoy 1917-yil aprelida bölgani yozilgan.
U ukasi Sanjarga oç va boşpanasizlarga yordam taşkil etişda kömaklaşdi. Rusça va özbekça manbalarga köra, 1920-yilda Musulmonlar byurosi (rahbari Turar Risqulov) kömagida “Ayollar akuşerlik kurslari”ni taşkil etdi va “Homilador ayollar fiziologiyasi” fanidan dars berdi; inglizça manbada bu 1918-yil deb körsatilgan. Kurslar keyinçalik Toşkent tibbiyot kollejiga qöşildi, u ölimigaça öşa yerda dars berdi. 1922-yildan bolalar şahar kasalxonasida ham işladi, yordamçisi Akkagaz (A.) Dösjonova edi. 1920-yillarda şahar kengaşi deputati etib bir neça bor saylandi va onalik hamda bolalikni muhofaza qiliş masalalarida matbuotda çiqiş qildi.
Oxirgi yillari
131930-yillardagi qatağon davrida ukasi Sanjar hibsga olindi; inglizça manbaga köra, u keyin otib taşlandi, xotini va qizi Sibirga surgun qilindi. Rusça Vikipediyaga köra, Gulsum 1937-yil 23-oktabrda Toşkentda uzoq davom etgan kasallikdan vafot etgan; inglizça manbada vafoti haqidagi xabar 1937-yil 25-oktabrda mahalliy gazetada e'lon qilingani aytiladi. Özbekça Vikipediyada esa ayrim ma'lumotlarga köra u 1941-yilda tabiiy ölim bilan vafot etgani qayd etilgan. Dafn joyi uzoq vaqt noma'lum hisoblangan; inglizça manbaga köra, 2021-yilda mahalliy faollar uning qabrini Toşkentdagi Botkin qabristonida topgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gulsum Asfendiarova // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1490 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGulsum Asfendiarova. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1490
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1490
Hayot yöli 6 bekat · Globusda köriş →
Turkiston viloyati 1880
Tuğildi
Toşkent 1880–1902 · 22 yil
Toşkentda tuğilgan, 1890-yilda ayollar gimnaziyasiga kirib, 1899-yilda tugatgan.
Sankt-Peterburg 1902–1908 · 6 yil
Ayollar tibbiyot institutida stipendiya bilan öqib, 1908-yilda tugatgan.
Namangan 1910–1913 · 3 yil
Namangan tumanining Pop qişloq vraçlik punktida işlagan.
Xiva 1913–1914 · 1 yil
Xiva şahar kasalxonasida boş vraç yordamçisi-akuşer bölib işlab, birinçi marta kesariya operatsiyasini ötkazgan.
Toşkent 1914–1937 · 23 yil
Toşkentga qaytib tuğruqxona oçgan va boşqargan, akuşerlik kurslarini taşkil etib dars bergan, şu yerda vafot etgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q12530219wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Gulsum_Asfandiyorovauz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.