Ubaydullaxöja Asadullaxöjayev
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ubaydullaxöja Asadullaxöjayev (ayrim manbalarda Ubaydulla Xöjayev; 1878, Toşkent — 1937 yoki 1942) — huquqşunos va jamoat arbobi, Turkistondagi jadidçilik harakatining közga körinarli namoyandasi, özbek tilidagi milliy matbuotning ilk taşkilotçilaridan biri. Turkiston muxtoriyati hukumati tarkibida harbiy işlar vaziri lavozimida işlagan.1
Yoşligi va tahsili
13ÖzME'ga köra, Asadullaxöjayev Toşkentdagi rus-tuzem maktabini tamomlagaç, 1897-yildan mahkamalardan birida tarjimon bölib xizmat qilgan. 1908–1912-yillarda Rossiyadagi Saratov şahrining huquqşunoslik institutida öqigan. Talabalik çoğidayoq jamiyat muammolari haqida boş qotirgan va 1909-yilda rus yozuvçisi Lev Tolstoy bilan xat yozişgan. Özbekça Vikipediya uning Toşkentda hunarmand oilasida tuğilganini qayd etadi.
Advokatlik va jadidçilik
13Öqişni bitirgaç, u avval Saratovda, 1913-yildan esa Toşkent okrug sudida xususiy advokat sifatida işlagan. ÖzME'ga köra, u çor ma'murlarining pora olişi va zulmini oşkor qilib, ulardan ayrimlarining lavozimdan ketişiga erişgan. Şu yillarda jadidlar safiga qöşilib, harakatning yetakçi vakillaridan biriga aylangan: 1913-yilda «Umid» nomli taraqqiyparvar musulmon guruhini boşqargan va «Turon» jamiyatini tuzganlar qatorida bölgan.
«Sadoi Turkiston» gazetasi
131914-yil aprelida Asadullaxöjayev Toşkentda «Sadoi Turkiston» gazetasini taşkil etib, uning muharriri bölgan. ÖzME bu naşrni mustaqil siyosiy firqa tuziş niyati bilan boğlaydi. Gazeta atrofiga Abdulla Avloniy, Munavvarqori Abduraşidxonov, Abdurauf Muzaffarov kabi ma'rifatparvarlar töplangan. Muharrirning özi ham dolzarb mavzularda maqolalar yozib, mustamlakaçilik siyosatini tanqid qilgan. Gazeta 1915-yil aprelida yopilgan bölsa-da, ÖzME'ga köra, u keyinçalik tuzilgan «Taraqqiyparvarlar» firqasi uçun zamin hozirlagan.
1916–1918-yillar
131916-yilda mahalliy aholini front orti işlariga safarbar qiliş haqida 25-iyun farmoni çiqqaç, Asadullaxöjayev Toşkentda tuzilgan «Turkiston mardikorlikka oliş qömitasi»ga raislik qilgan. Qömita amaldorlarning özboşimçaliklarini foş etgan. U millatparvar boy Mirkomil Mirmöminboyev bilan birga farmonni bekor qildiriş maqsadida Petrogradga borgan; ÖzME'ga köra, Davlat dumasining 1916-yil dekabrdagi majlisida farmon qonunçilikka zid ravişda qabul qilingani isbotlangan.
1917-yilda u «Şöroi islom» jamiyatiga raislik qilgan, aprelda Turkiston ölka musulmonlari markaziy kengaşining kotibi, söngra Butun Rossiya musulmonlari kengaşi markaziy qömitasi a'zosi bölgan. Muxtoriyat ğoyasini ilgari surganlardan biri sifatida 1917-yil noyabridan 1918-yil fevraligaça Turkiston muxtoriyati hukumatida harbiy işlar vaziri bölgan va hukumat topşiriği bilan Kavkazdan ğalla keltiriş işini hal qilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, muxtoriyat tugatilgaç, u Orenburgga borib, 1918-yil noyabrida Boşqirdiston muxtoriyati hukumatini tuzişda qatnaşgan.
Qatağon va vafoti
13ÖzME'ga köra, Asadullaxöjayev «millatçilik»da ayblanib, bir neça bor qamalgan va 1937-yilda qamoqda halok bölgan. Özbekça Vikipediya esa boşqaça ma'lumot beradi: 1931-yilda u 10 yilga şimolga surgun qilingan, 1938-yilda Toşkentda yana hibsga olinib, 1939-yilda 8 yillik mehnat lageriga hukm etilgan va 1942-yilda Kotlasda vafot etgan; keyinçalik oqlangan. Uning jiyani — yozuvçi Şukrullo «Tirik ruhlar» romanida toğasining faoliyatini tasvirlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ubaydullaxöja Asadullaxöjayev // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3441 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAUbaydullaxöja Asadullaxöjayev. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3441
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3441
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Ubaydullaxöja Asadullaxöjayevuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 676–677-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 676–677-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.