Abdul Ali Mozoriy

Abdul Ali Mozoriy (1946-yil – 1995-yil 13-mart) — afğon siyosatçisi, Sovet-Afğon uruşi paytida va undan keyin hazoralarning yetakçisi, «Hizbe Vahdat» partiyasining asosçilaridan biri. U 1995-yilda Tolibon qölida halok bölgan.

Mozoriy Balx viloyatining Çorkent tumanida, Mozori Şarif şahridan janubda tuğilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada uning otasi Xoji Xudodod ekani, tuğilgan sana esa 1946-yil 27-may deb körsatilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, «Mozoriy» taxallusi uning Mozori Şarif yaqinida tuğilgani bilan izohlanadi.

U boşlanğiç diniy ta'limni öz qişloğidagi maktabda oldi, keyin Mozori Şarifda, söngra Eronning Qum va Iroqning Najaf şaharlarida öqidi. Ingliz tilidagi maqolada uning Eronda inqilobiy harakatda qatnaşgani va SAVAK tomonidan qiynoqqa solinib, bir neça oy qamalgani aytilgan; bu ma'lumot boşqa manbalarda uçramaydi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 1978-yil 27-aprel (Savr) inqilobidan keyin Mozoriy Najafga, keyin Suriyaga va vaqtinça Pokistonga ketdi. Sovet-Afğon uruşi paytida Afğonistonga qaytib, mujohidlar qarşilik harakatida muhim örin egalladi. Uruşda u ukasi Muhammad Sulton, singlisi, otasi Xoji Xudodod, ukasi Hoji Muhammad Nabiy va boşqa qarindoşlarini yöqotdi. Amakisi Muhammad Ja'far va uning öğli Muhammad Afzal Sovet qöllab-quvvatlagan Afğoniston Demokratik Respublikasi tomonidan qamalib, öldirilgan.

Mozoriy «Hizbe Vahdat» («Birlik partiyasi»)ning asosçilaridan biri va birinçi rahbari böldi. Bomiyondagi birinçi qurultoyda Markaziy Qömita rahbari, ikkinçi qurultoyda Boş kotib etib saylandi. Uning taşabbusi «Jonbeş-e Şamal» (Şimoliy Harakat) taşkil topişiga olib keldi. Rus tilidagi Vikipediyada partiya 1990-yilda tuzilgani va Eron bilan yaqin hamkorlik qilgani qayd etilgan.

Mozoriy Afğonistondagi içki bölinişlarning yeçimini federal boşqaruv tizimida kördi: unda har bir etnik guruh konstitutsiyaviy huquqlarga ega bölib, öz yeri va xalqini boşqara oladi. U barça etnik guruhlar, xususan hazoralarning teng vakilligini qöllab-quvvatladi.

1992-yilda Kobul qulagaç, Peşovar kelişuvi asosida Afğoniston Islom Davlati tuzildi. «Hizbe Vahdat» dastlab hukumatda qatnaşib, ayrim lavozimlarni egalladi. Köp ötmay Mozoriyning hazora partiyasi bilan Abdul Rasul Sayyofning «Ittihod-i Islomiy» guruhi örtasida töqnaşuv boşlandi. Mudofaa vaziri Ahmad Şoh Mas'ud vositaçilik qildi, biroq öt oçişni töxtatiş vaqtinçalik böldi. 1992-yil iyunida Kobulda şiddatli köça janglari böldi. Ikki tomon kuçlari ham tinç aholi nişonlariga hujumda ayblangan. Mozoriy puştun tinç aholini asirga olganini tan olib, Sayyof kuçlari hazoralarni birinçi bölib asirga olgani bilan oqlagan. 1993-yil yanvaridan uning guruhi Hikmatyor guruhi bilan hamkorlik qila boşladi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 1994-yil sentyabrda Muhammad Akbariy partiyadan ajralib, Tolibon bilan ittifoq tuzgan boşqa partiyani taşkil etdi va Mozoriyning ta'siri susaydi.

1995-yil 12-martda Tolibon Mozoriy va partiya delegatsiyasi bilan Kobul yaqinidagi Çahar Osiyoda uçraşuv söradi. Yetib borgaç, guruh öğirlanib, qiynoqqa solingan. Ertasiga Mozoriy öldirildi, jasadi Ğazna hududida topildi. Tolibon u Qandahorga olib ketilayotganda soqçilarga hujum qilgan, deb bayonot berdi. Tolibonning «Al Somood» jurnali uni vertolyot halokatida vafot etgan deb yozgan; mahalliy aholi halokat izini körmaganini aytgan. Rus tilidagi Vikipediya esa uni vertolyotdan uloqtirib taşlangan deb körsatadi.

Jasadi Ğaznadan Mozori Şarifgaça qirq kundan ortiq qor ostida piyoda olib borildi; dafn marosimida yuz minglab odamlar qatnaşdi.

2016-yilda prezident Aşraf Ğani hukumati unga «Milliy birlik şahidi» unvonini berdi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Bomiyonda uning haykali örnatilgan, Tolibon hokimiyatni qaytarib olgaç, uni buzib taşlagan. Hazoralar orasida u «Bobo Mozoriy» nomi bilan ham tanilgan.