Ğazna
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ğazna (Ğazni) — Afğonistonning janubiy-şarqiy qismidagi şahar, Ğazni viloyatining ma'muriy markazi. Örta asrlarda Örta Şarqning muhim madaniy, savdo va siyosiy markazlaridan biri bölgan.
Tarixi
13Şaharning barpo bölgan davri ma'lum emas. Ğaznaga oid ilk ma'lumotlar 7-asrga oid manbalarda uçraydi; rus tilidagi Vikipediyada xitoylik sayyoh Syuanszan (7-asr) tilga olingan. 10–11-asrlarda şahar Ğaznaviylar davlatining poytaxti bölgan. Rus tilidagi maqolaga köra, bu davrda unda Beruniy, Gardiziy, Farruxiy, Unsuriy, Manuçehriy kabi olim va şoirlar ijod qilgan.
Şaharning 12-asrdagi taqdiri haqida manbalar turliça: özbekça maqolada 12-asr örtalarida Ğuriylar şaharni egallab, katta qismini vayron qilgani aytiladi; rusça maqolada 1149-yilda Ğuriylar şaharni bosib olib taladi, 1173-yilda esa u ularning poytaxtiga aylangan, deyiladi; inglizça maqolada şahar 1151-yilda talangani, 1173-yilda Ğuriylarning ikkinçi poytaxtiga aylangani yoziladi. 1215—1221-yillarda Xorazmşohlar qöl ostida bölgan, 1221-yilda möğullar bosib olgan. 13-asrning 2-yarmidan Hirotdagi Kurtlar sulolasiga vassal bölgan. Keyinçalik Temuriylar, 16-asr boşlaridan Boburiylar tarkibida bölgan. 1738-yilda şaharni Nodirşoh egallagan. 1747-yilda Afğoniston davlati tuzilgaç, Ğazni uning tarkibiga kirgan.
Inglizça maqolaga köra, 1839-yil 23-iyulda Birinçi ingliz-afğon uruşi paytida şahar istehkomlari ingliz kuçlari tomonidan qisman vayron qilingan. 2001-yildagi AQSH bosqinidan söng şaharda AQSH qurolli kuçlari bazasi qurilgan. 2018-yil avgustda şaharga Tolibon hujum qilgan; inglizça maqolaga köra, 2021-yil 12-avgustda Tolibon şaharni egallagan.
Geografiyasi
13Şahar Ğazna daryosi böyida, Kobul—Qandahor avtomobil yölida joylaşgan. Inglizça maqolaga köra, u dengiz sathidan taxminan 2219 m balandlikdagi tekislikda, Kobuldan taxminan 150 km janubi-ğarbda joylaşgan va maydoni 57 km². Yöllar uni Kobul, Gardez, Şaran, Qalot va Hazorojot bilan boğlaydi. Iqlimi sovuq yarim çöl va mötadil-kontinental iqlim oraliğida; qişi sovuq va qorli, yozi iliq va quruq, yoğingarçilik kam.
Aholisi
13Özbekça maqolaga köra, şahar aholisi 2015-yildagi 143 379 kişidan 2018-yilda 270 000 kişiga oşgan; sababi zöravonlik bölgan hududlardan kelgan qoçqinlardir. Rusça maqolada 2006-yilda aholi 150 ming deyilgan, inglizça maqolada taxminiy aholi 205 965 kişi. Aholi köp millatli: taxminan 50% tojik, 25% hazora va 25% puştun. 2015-yilda şaharda 15 931 ta turar joy bölgan.
Iqtisodiyoti
13Ğazna metallsozlikning qadimiy markazlaridan biri. Hunarmandçilikda palos, poyabzal, ip gazlama matolari tayyorlanadi; jun va möyna bilan savdo qilinadi. Şahar muhim savdo va tranzit markazi sanaladi. Jixay daryosidagi töğon şahar va atrofdagi qişloq xöjaligi hududlarini suğoriş suvi bilan ta'minlaydi; 2007-yilda uning dambalaridan biri buzilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
132013-yilda şahar islom madaniyati poytaxti deb e'lon qilingan (rusça maqolada YUNESKO, inglizçada ISESCO deyiladi). Diqqatga sazovor joylar: Ğazna qal'asi, 12-asrda qurilgan ikki minora qoldiği, Sulton Mas'ud III saroyi qoldiqlari, Mahmud Ğaznaviy maqbarasi, Sabuktegin qabri, Hakim Sanoiy maqbarasi, Beruniy qabri, Islom san'ati muzeyi va Tapa Sardor xarobalari. Inglizça maqolaga köra, Tapa Sardor buddaviylar majmuasi bölib, 2001-yilda Tolibon u yerdagi yotgan Buddani portlatgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ğazna // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/678 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAĞazna. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/678
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/678
Raqamlarda
Aholi soni · 2015-yil
143 ming kişi
+1,7 %2006-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q173731wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q11826wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.