Jaloliddin Manguberdi
SaqlaşBoşqa nomlari: Jalal ad-Din Mingburnu
Öqiş: 2 daqiqa
Jaloliddin Manguberdi (1198–1231) — Anuşteginiylar sulolasidan bölgan Xorazmşohlar davlatining oxirgi hukmdori, xorazmşoh Muhammadning tönğiç öğli. U 1220-yildan hukmronlik qilgan va möğul bosqinçilariga qarşi kuraş olib borgan.
Hayoti
13Uzbekça Vikipediyaga köra, Jaloliddin 1198-yilda tuğilgan va 33 yil umr körgan. Onasi — Oyçeçak hotun (inglizça manbada Ay-Çiçek), turkman kanizagi edi. Onasining maqomi past bölgani uçun buvisi Turkon xotun uni taxt vorisi sifatida qöllamagan va öğli Qutbiddin Özloqşohni afzal körgan. Tarixiy yozuvlarda u 1215-yilda birinçi marta uçraydi: otasi davlatni öğillari orasida bölganda, unga janubi-ğarbiy hududlar berilgan.
Şaxsiy kotibi an-Nasaviy uni örta böyli, qora tanli, nutqi turkiy bölib, forsça ham gapirgan, deb ta'riflagan. An-Nasaviyning yozişiça, u özini turk deb hisoblagan va „arab tilidan kam xabardorman“ degan. Uning tarjimai holi haqidagi asosiy manba — an-Nasaviyning asaridir.
Möğullarga qarşi kuraşi
13Çingizxon qöşinlari Xorazmga bostirib kirgaç, Muhammad Kaspiy dengizidagi orolda vafot etdi. Özbekça manbaga köra, u ölim oldidan Jaloliddinni öz örniga tayinlagan; inglizça manba bu da'voni Jaloliddinning özi keyinroq bildirganini yozadi. Gurganjdagi amirlar unga qarşi suiqasd rejalaştirgaç, u Temur Malik va 300 suvoriy bilan Xurosonga ketdi. Niso yaqinida möğul otryadini yengdi (özbekça manbada 700 nafar, rusça manbada ham 700 kişilik otryad).
Ğaznada qöşin töplagan Jaloliddin Qandahorni qamal qilgan möğullarni va Valiyon yonida yana bir otryadni yengdi. Parvon jangida u Şigi Qutuqu qöşinini mağlub etdi. Rusça manbaga köra, bu jang möğullarning Ğarbga yurişidagi yagona yirik mağlubiyati hisoblanadi. Jangdan söng ölja talaşuvi tufayli qöşinning katta qismi uni tark etdi.
Çingizxon özi qöşin bilan kelib, 1221-yil oxirida Sind (Hind) daryosi böyida uni qurşab oldi. Sanalar manbalarda farq qiladi: özbekça manbada 25-noyabr, rusça manbada 9-dekabr. Jaloliddin otda daryoga sakrab, 4000 jangçisi bilan narigi qirğoqqa ötdi. Rivoyatga köra, Çingizxon öğillariga: „Ota öğil mana şunday bölişi lozim“, degan.
Hindiston, Eron va Kavkaz
13Hindistonda u Nosiriddin Qubaça qöşinini yengdi, Dehli sultoni Eltutmiş bilan esa ittifoq tuzilmadi. Taxminan 1224-yilda Eronga qaytdi. 1225-yilda Tabrizni egalladi (25-iyul), atabek Özbek Alinjo qal'asida vafot etdi. Şu yili Garni yaqinida gruzin qöşinini yengdi. Rusça va inglizça manbalar Tbilisining talon qilinişi va xristian aholining qatl etilişini yozadi; qurbonlar soni haqida inglizça manba yuz ming kişi deydi.
U saljuqiylar va ayyubiylar bilan ham kuraşdi. 1230-yilda Arzinjon yaqinidagi jangda mağlub böldi. Möğullar Ozarbayjonga bostirib kirdi.
Vafoti
13Jaloliddin 1231-yilda Mayofariqin toğlarida notaniş şaxs tomonidan öldirilgan (rusça manbada avgust; inglizça manbada 15-avgust).
Merosi
13Özbekistonda u milliy qahramonlardan biri hisoblanadi. 1999-yilda 800 yilligi keng nişonlangan, yubiley tangasi çiqarilgan. 2000-yil 30-avgustda „Jaloliddin Manguberdi“ ordeni ta'sis etilgan. Uning nomi tezyurar poyezdga berilgan, Xorazm viloyatida yodgorlik majmuasi va haykal örnatilgan. U romanlar, spektakllar va filmlarda ham tasvirlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jaloliddin Manguberdi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1137 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJaloliddin Manguberdi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1137
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1137
Hayot yöli 5 bekat · Globusda köriş →
Xorazm 1199
Tuğildi
Köhna Urganç 1198–1220 · 22 yil
Xorazmşohlar poytaxtida tuğilib, öşa yerda voyaga yetgan.
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8Ğazna 1221
Ğaznaga kelib, atrofiga katta qöşin töpladi va möğullarga qarşi tayyorgarlik kördi.
Manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Jaloliddin_ManguberdiTabriz 1225
Tabrizni egallab, öz boşqaruvini örnatdi va Malika xotunga uylandi.
Manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Jaloliddin_ManguberdiVafot etdi
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q559416wikidata.org · P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
- 2https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8ru.wikipedia.org
- 3https://uz.wikipedia.org/wiki/Jaloliddin_Manguberdiuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.