Habib Yusufiy

Habib Yusufiy (asl ismi Habibullo Yusufov, 1916–1945) — tojik şoiri, tarjimon va adabiyotşunos. Uzbekça Vikipediya uni «vatanparvar tojik şoiri» deb ta'riflaydi. U Samarqandda tuğilgan va Ikkinçi jahon uruşi davrida frontda halok bölgan.

Manbalarda tuğilgan sana turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 1916-yil 14-fevral (şu maqolaning özida 15-fevral ham körsatilgan), rusça Vikipediyada esa 1916-yil 15-fevral. U Samarqanddagi mudarris oilasida dunyoga kelgan. Rusça manbaga köra, dastlabki ta'limni oliy diniy bilim yurti öqituvçisi, klassik şe'riyat bilimdoni bölgan otasidan olgan.

Yetti yoşidan maktabga borgan, yetti yillik maktabni bitirgaç, Samarqand erkaklar pedagogika texnikumiga kirgan va adabiy tögaraklarning doimiy a'zosi bölgan. 1935-yilda texnikumni tugatib, örta maktablarda tojik tili va adabiyotidan dars bergan. 1936-yildan Özbekiston davlat universitetining filologiya fakultetida keçki bölimda öqigan, 1937-yil sentabridan kunduzgi bölimga ötgan. 1939-yilda Tojikiston Yozuvçilar uyuşmasiga a'zo bölgan.

Universitetni 1940-yilda bitirgan. Şundan söng Duşanbeda Tojikiston fanlar akademiyasining adabiyot va tarix filialida ilmiy xodim bölib işlagan.

Rusça manbaga köra, u 1936-yildan matbuotda çiqa boşlagan. 1939-yilda «Vatan taronasi» nomli şe'riy töplami naşr etilgan. Şe'rlarining asosiy mavzulari Vatan, xalqlar döstligi, sevgi va sadoqat bölgan. U ğazal va ruboiy şakllarida yozgan, eski şarq şe'riy şakllarini yangi mazmun uçun qöllagan. Rusça manbada uning tojik sovet şe'riyatining rivojiga, vazn (metrika)ni yangilaş orqali, katta ta'sir körsatgani qayd etilgan.

U rus adabiyotidan tarjimalar qilgan. Rusça manbaga köra, A. Puşkinning «Kavkaz asiri» (1938), «Poltava», «Qaroqçi birodarlar» (1939), «Ölik malika va yetti bahodir haqida ertak» (1940), M. Lermontovning «Demon» (1939), «Uç palma», «Şoir ölimi» (1940) va boşqa asarlarini, şuningdek I. Krilov, A. Odoyevskiy, V. Mayakovskiy asarlaridan namunalarni tojik tiliga ögirgan. Keyinçalik şe'rlari rus tilida «Slovo o jizni» (1977) va «Bud borsom!» (1995) nomli kitoblarda çop etilgan.

1942-yilda armiyaga çaqirilgan. Rusça Vikipediyaga köra, harbiy bilim yurtini 1943-yil martida leytenant unvoni bilan bitirgan, Leningrad frontida artilleriya batareyasi komandiri bölib xizmat qilgan, Boltiqböyi va Polşani ozod etiş janglarida qatnaşgan. Mukofotlari orasida Qizil Yulduz ordeni va «Leningradni himoya qilgani uçun» medali sanalgan.

Vafot sanasi manbalarda har xil. Özbekça Vikipediyada 1945-yil 4-fevral körsatilgan (matnning boşqa joyida 15-fevral ham uçraydi); Rudakiy nomidagi Til va adabiyot institutidagi arxivda saqlanuvçi harbiy komissariat xatida «leytenant Yusufov Habibullo frontda oğir yaralanib, 1945-yil 4-fevralda Polşada vafot etdi va Varşava guberniyasining Veştun mavzesida rus harbiylari qabristonidagi 9-qabrga dafn etildi» deyilgan. Rusça Vikipediya esa uning Varşava yaqinidagi jangda 1945-yil 22-fevralda halok bölganini yozadi.

Özbekça Vikipediyaga köra, undan faqat bitta şe'riy töplam qolgan, biroq şe'rlaridagi Vatanga muhabbat va faşistlarga nafrat tojik xalqi qalbida çuqur iz qoldirgan.