Husaynxon Niyoziy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Husaynxon Niyoziy (asl familiyasi Niyozov; 1895, Andijon — 1947-yil 29-aprel, Magadan) — özbek öqituvçisi, ratsionalizator va şoir, fizika va kimyo böyiça özbek tilidagi darsliklar muallifi. Niyoziy — uning taxallusi. ÖzME'ga köra, u 1920–1930-yillarda tabiiy fanlardan özbek tilida darsliklar yaratgan, keyinçalik esa siyosiy ta'qiblar qurboniga aylangan.
Ta'limi va ilmiy qiziqişlari
13Husaynxon 1905–1917-yillarda an'anaviy eski maktab va madrasada öqigan. Yoşligidanoq fizikaga qiziqib, sirka hamda mis va rux plastinkalari yordamida galvanik batareyalar yasagan, ular bilan elektr qönğiroği va çiroqlarni işlatgan. ÖzME yozişiça, galvanik elementlar va muşaklar tayyorlaşga bölgan havas uni amaliy kimyo bilan şuğullanişga ham yetaklagan.
Pedagogik faoliyati
131916-yildan u Andijondagi maktablarda va qisqa muddatli öqituvçilik kurslarida fizika hamda tabiiyotdan saboq bergan. 1923-yil oxirida Toşkentga köçib, Markaziy tabiiyot laboratoriyasining fizika kabinetini boşqargan (1924–1935). Şu yillarda u bir neça pedagogika texnikumlari, xotin-qizlar bilim yurti, keçki institut va işçilar fakultetida fizika va kimyodan dars bergan.
Uning qalamiga bir qator darslik va qöllanmalar mansub: «Hikmat va kimyo darsligi» (1922), «Kimyo darsligi» (1926), «Fizikadan boşlanğiç musohabalar» (1927), «Kimyo» (1929) va «Fizika terminlari» (1931). «Tuproq va öğit» hamda «Fizika luğati» nomli kitoblari esa qölyozmaligiça qolib ketgan.
Adabiy ijodi va ijtimoiy faoliyati
13Niyoziy mumtoz özbek şoirlari an'anasida ğazallar bitgan. ÖzME'ga köra, erk va vatan sevgisi ruhidagi bir qöşiği Andijondagi «Milliy ittihod» a'zolarining madhiyasiga aylangan. U 1919-yilda tuzilgan bu taşkilotga qöşilgan va keyinroq uning rahbarlaridan biri bölgan.
Qatağon yillari
131922-yilda «Milliy ittihod» tarqatib yuborilgaç, 1923-yilda Niyoziy boşqa faollar bilan birga hibsga olingan, ammo sovet hokimiyatiga qarşi amaliy harakat qilmagani inobatga olinib, 10 oydan söng qöyib yuborilgan. 1938-yil 8-avgustda u öşa ayblovlar bilan yana qamalgan va ölim jazosiga hukm qilingan. 1942-yil yanvarida afv sörab yozgan arizasi rad etilgan bölsa-da, keyinroq u Magadandagi lagerlardan biriga jönatilgan va öşa yerda vafot etgan. Uning hayoti va merosiga 2001-yilda Toşkentda «Husaynxon Niyoziy — xalq professori» kitobi bağişlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Husaynxon Niyoziy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3743 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHusaynxon Niyoziy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3743
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3743
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 11-jild, 239-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 239-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.