Inoyatullaxon
SaqlaşBoşqa nomlari: Inoyatulla Siroj · Inayatullah Khan
Öqiş: 2 daqiqa
Inoyatullaxon (1888-yil 20-oktyabr – 1946-yil 12-avgust) — 1929-yil yanvarida uç kun davomida Afğoniston podşohi bölgan şaxs. U Afğon amiri Habibullaxonning öğli edi. Rus tilidagi maqolada u «uç kunlik podşoh» sifatida tarixga kirgani aytiladi.
Hayoti
13Inoyatullaxon puştunlar oilasida tuğilgan. U amir Habibullaxonning öğli va mustaqil Afğonistonning birinçi podşohi Omonullaxonning ukasi edi.
Taxtga çiqişi va taxtdan voz keçişi
131929-yil boşida Baçai Saqao qözğolonçilari Kobulga yaqinlaşganda, Omonullaxon 14-yanvarda taxtni akasi Inoyatullaxonga topşirib, Kobuldan Qandahorga yaşirinça jönab ketdi. Habibulloh Kalakoniy va uning izdoşlari Omonullaning Rolls-Royce maşinasini otda quvib ketişdi, ammo Omonulla qoçişga muvaffaq böldi.
Rus tilidagi maqolaga köra, Inoyatulla barça mullalarni çaqirib, hukumat qöşinlari va qözğolonçilarga öz taxtga çiqqanini xabar qilişni topşirdi. Mullalar bilan birga Kobulga qariyb tört ming qözğolonçi kelib, şaharda yana qurolli töqnaşuvlar boşlandi. Baçai Saqao şaharga kirib, Boği Bola saroyida joylaşdi; qirollik saroyi esa garnizon qölida qolgan.
Omonulla ketgaç, Kalakoniy Inoyatullaga taslim böliş yoki uruşga tayyorlaniş haqida xat yozdi. Inoyatulla javobida heç qaçon şoh bölişni istamaganini bildirdi va 1929-yil 17-yanvarda taxtdan voz keçib, Kalakoniyni şoh deb tan olişga rozi böldi. Rus tilidagi maqolada uning davlat xazinasini olib ketgani ham aytilgan. Uni Buyuk Britaniya Qirollik havo kuçlari Kobuldan havo yöli bilan olib çiqdi.
Surgundagi hayoti
13Inoyatulla umrining qolgan qismini surgunda ötkazdi. 1929-yil avgustida, Afğon fuqarolar uruşi (1928–1929) davrida, Kobulda Kalakoniyga qarşi kuçlar orasida Inoyatulla nomi bilan zarb qilingan rupiyalar aylanib yurgani haqida miş-mişlar tarqaldi. Ba'zilar buni uning taxtga da'vogarlik qila boşlaganiga işora deb öyladi, biroq bundan heç narsa çiqmadi va miş-mişlar tez orada tinçidi. U Eronda yaşadi va 1946-yilda Tehronda vafot etdi.
Oilasi
13Inoyatulla Mahmud Tarziyning qizi Xariya bilan turmuş qurgan. Ularning farzandlari orasida Xalilulloh Siroj (1910-yilda tuğilgan), Ruhulla Siroj (1911-yilda tuğilgan, 1913-yilda vafot etgan), Mastura, Humayra, Hamidulla Inoyat, Ruqiya, Hamida, Xayrulla Inoyat, Ismatullo Inoyat, Latifa, Anisa va Nafisa Siroj bor. Ingliz tilidagi maqolada nikoh 1910-yil oktyabrida bölgani va qizlardan biri Zaynab Siroj ekani ham qayd etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Inoyatullaxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1157 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAInoyatullaxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1157
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1157
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q471037wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.