Karol Şimanovskiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Karol Matsey Şimanovskiy (polyakça Karol Maciej Szymanowski; 1882-yil 6-oktabr, Timoşovka — 1937-yil 29-mart, Lozanna) — polyak kompozitori, pianinoçi va musiqa jamoat arbobi. ÖzME uni zamonaviy polyak milliy kompozitorlik maktabining asosçisi va musiqiy oriyentalizmning — Şarq mavzulari va ohanglariga murojaat qiluvçi yönalişning yirik vakili deb ta'riflaydi. Rusça Vikipediyaga köra, u XX asrning birinçi yarmidagi polyak musiqa madaniyatining eng körinarli namoyandalaridan biri, şuningdek pedagog va musiqa tanqidçisi bölgan.1
Hayoti
13Şimanovskiy hozirgi Ukraina hududidagi Timoşovka qişloğida san'atga yaqin oilada dunyoga kelgan. ÖzME'ga köra, u fortepiano çalişni dastlab otasidan, keyin toğasi G. V. Neygauzdan örgangan va sakkiz yoşida ilk bor ommaviy konsertda çiqqan. Rusça Vikipediyaga köra, u Yelisavetgraddagi Gustav Neygauz musiqa maktabida tahsil olgan.
1901-yilda kompozitor Varşavaga köçib, kompozitsiya va musiqa nazariyasi böyiça öqişni davom ettirgan. 1905-yilda u «Yoş Polşa» nomli yoş kompozitorlar birlaşmasiga a'zo bölgan. Keyinroq Avstriya va Germaniyada ham bilim olgan; ÖzME'ning bahosiça, bu davrda uning uslubiga nemis musiqa an'anasi kuçli ta'sir qilgan.
Rusça Vikipediyaga köra, 1920-yillar boşidan Şimanovskiy Zakopane şahrida yaşab, polyak xalq musiqasini örgangan; 1926–1929 va 1930–1933-yillarda Varşava konservatoriyasiga rahbarlik qilgan. Umrining söngi yillari moddiy qiyinçilik va sil kasalligi bilan ötgan. U Şveysariyaning Lozanna şahrida vafot etgan, xoki Krakovga keltirilib dafn qilingan.
Şarq mavzulari
13ÖzME'ga köra, ijodiy izlanişlar davomida Şimanovskiy Jazoir, Tunis va boşqa Şarq mamlakatlariga safar qilgan va u yerlarda diniy marosimlarda ijro etiladigan kuy va usullarni yozib olgan. Şarqona mavzular uning ijodida bundan oldin ham uçrab turgan — «Zulayho» qöşiği va «Hofizning işqiy qöşiqlari» turkumi şular jumlasidan. Safardan qaytgaç, u «Hofizning işqiy qöşiqlari»ning ikkinçi turkumini, R. Tagor şe'rlariga yozilgan qöşiqlarni va «Ehtirosli muazzin qöşiqlari» vokal turkumini yaratgan.
Bu yönalişdagi eng yetuk asari ÖzME'ga köra 3-simfoniya — «Tun haqidagi qöşiq» (1914) hisoblanadi. U Jaloliddin Rumiyning «Imşab» («Bu keça») radifli ğazali matniga yakkaxon xonanda, xor va simfonik orkestr uçun yozilgan.
Boşqa asarlari
13Şimanovskiy «Xagit» (1922) va «Qirol Roger» (1926) operalari, «Xarnasi» (1934) baleti, diniy asarlar (ular orasida eng maşhuri — «Stabat Mater»), çolğu konsertlari va köplab kamer turkumlar, jumladan «Şahrizoda» muallifi. U ilmiy maqolalar va «Efeb» romanini ham yozgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Qirol Roger» operasi kompozitorning eng maşhur asarlaridan biri, 1910-yillar esa uning eng samarali ijodiy davri hisoblanadi.
ÖzME'ga köra, kompozitor romantizm va impressionizm tamoyillarini, Uyğoniş davri musiqasi unsurlarini va milliy folklor janrlarini uyğunlaştirib, özigagina xos musiqiy uslub yaratgan.
Xotirasi
13Rusça Vikipediyaga köra, 1976-yilda Zakopaneda Karol Şimanovskiy muzeyi oçilgan. Ukrainaning Kropivnitskiy (sobiq Yelisavetgrad) şahrida ham uning nomidagi musiqa madaniyati muzeyi bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Karol Şimanovskiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4092 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKarol Şimanovskiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4092
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4092
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Шимановский, Карольru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 134-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 134-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.